კრედიტი, როგორც განსაკუთრებული ფინანსური ინსტრუმენტი

ცნება „კრედიტი“ მომდინარეობს ლათინური სიტყვიდან „Creditum“, რაც „სესხს, ვალს“ ნიშნავს. ამასთან, ეკონომისტების ნაწილი მის წარმოშობას უკავშირებს ტერმინს „Credo“, ანუ „მჯერა“, შესაბამისად, კრედიტს განმარტავენ, როგორც სავალო ვალდებულებას, რომელიც პირდაპირ არის დაკავშირებული ერთი სუბიექტის ნდობასთან მეორეს მიმართ, ვისაც გადაეცა გარკვეული ღირებულება. ეკონომიკურ ლიტერატურაში კრედიტი, უფრო ხშირად განისაზღვრება, როგორც ეკონომიკურ ურთიერთობათა სისტემა, რომელიც წარმოიშობა კრედიტორის მიერ მსესხებლისადმი დროებით სარგებლობაში ფულადი ან სხვა მატერიალური საშუალებების გადაცემის პროცესში დაბრუნებადობის, ვადიანობის და სარგებლიანობის პირობით. თუ სახსრების გადაცემა ხდება ვადიანობის ან დაბრუნებადობის პირობის გარეშე, მას ეწოდება დაფინანსება. Continue reading

Advertisements
Categories: ლექციები | დატოვე კომენტარი

ფინანსების საფუძვლები (ტესტი)

თემა 1.

1, ფინანსები – ეს არის ეკონომიკური ურთიერთობები, რომლებიც დაკავშირებულია

2,  ფინანსები ასრულებს შემდეგ ძირითად ფუნქციებს

3, 3. ქვეყნის მთლიანი შიდა პროდუქტის განაწილების და გადანაწილების ეკონომიკურ ინსტრუმენტს წარმოადგენს

4,  მაკრო- და მიკროდონეზე ფულადი სახსრების შესაბამის ფონდებში განაწილებასა და მათ მიზნობრივი დანიშნულებით გახარჯვაზე კონტროლში ვლინდება ფინანსების

5,  ფინანსების თეორიაში განასხვავებენ ფინანსური კონტროლის შემდეგ სახეს:

6,  შიდასამეურნეო ფინანსური კონტროლი ხორციელდება

7, უწყებრივ ფინანსურ კონტროლს ატარებენ

8,  საერთო სახელმწიფოებრივ ფინანსურ კონტროლს ახორციელებენ

9,  საზოგადოებრივ ფინანსურ კონტროლს ასრულებენ

10, დამოუკიდებელ ფინანსურ კონტროლს ახორციელებენ

11, ფული, როგორც ეკონომიკური კატეგორია ასრულებს შემდეგ ძირითად ფუნქციებს:

12, 1920 წელს საქართველოს ხელისუფლების მიერ მიღებული იქნა გადაწყვეტილება, 1921 წლიდან ბონის გაუქმებისა და ახალი მტკი­ცე ფულადი ერთეულის შემოღების შესახებ, რომელსაც ეწოდა:

, თემა 2

1, როგორც განვითარებული ქვეყნების გამოცდილება გვიჩვენებს, სახელმწიფოს ფინანსების მართვა არის:

2,  აშშ-ში, ფინანსური კონტროლის სპეციალიზებულ ორგანო, რომელიც ქვეყნის ბიუჯეტისა და ანგარიშგების შესახებ კანონის შესაბამისად არის შექმნილი,  დამოუკიდებელია მთავრობისგან და ანგარიშვალდებულია პარლამენტის წინაშე, არის:

3, დიდ ბრიტანეთში, ფინანსური კონტროლის სპეციალიზებულ ორგანოს, წარნოადგენს

4,  საფრანგეთში, შეუცვლელი მაგისტრებისაგან შემდგარ სასამართლო ორგანოს წარმოადგენს და ყველა სახელმწიფო ორგანოების მიერ ბიუჯეტის (როგორც ცენტრალური, ასევე ადგილობრივი) შესრულებაზე კონტროლს ახორცილებს

5, საზოგადოებრივი ურთიერთობების მარეგულირებელი იურიდიული ნორმების ერთობლიობა, რომელიც სახელმწიფოს ფინანსური საქმიანობის თითოეულ პერიოდში მისი ამოცანებისა და ფუნქციების უწყვეტად განხორციელების უზრუნველყოფისთვის წარმოიშობა, შეიძლება განისაზღვროს, როგორც

6, რამდენადაც საფინანსო-სამართლებრივი ნორმები სახელმწიფოს მიერ მიღებული დადგენილე­ბებია, ამიტომ ფინანსური სამართალი მთლიანობაში ორი ნაწილისგან შედგება

7,  ფინანსური სამართლის ყველა წყაროს შორის ძირითადია

8, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მმართველობის სფეროში შემა­ვა­­ლი სახელმწიფო საქვეუწ­ყე­ბო დაწესებულებებია:

9, ფინანსთა სამინისტროს ძირითადი კომპეტენციები და უფლებამოსი­ლე­­ბე­ბია:

10,  საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სისტემაში შემავალი ავტონო­მიუ­რი რესპუბლიკების სამინისტროებია:

, თემა 3.

1, ფინანსურ შუამავლებსა და ფინანსურ ბაზრებს შორის ყველა ურთიერთობა, რომლებიც დაკავშირებულია სახელმწიფოს, საოჯახო მეურნეობების, მთავრობების, კომერციული ფირმების ფულადი საშუალებების, უცხოური სესხებისა და ინვესტიციების ნაკადების განაწილებასთან არის

2, როგორც წესი, დაფინანსების ძირითადი წყაროებისა და ფინანსურ ბაზრებზე მიმოქცევაში არსებული ფასიანი ქაღალდების ტიპების მიხედვით განასხვავებენ ფინანსური სისტემების ორ მოდელს

3,  ინსტიტუტების ერთობლიობაა, რომელიც უზრუნველყოფს ფინანსური შუამავლებისა და ფინანსური ბაზრების ეფექტიან ფუნქციონირებას, ისეთი ელემენტების ჩათვლით, როგორებიცაა საგადახდო სისტემები, ინფორმაციისა  და  რეესტრების უზრუნველყოფის საკრედიტო ბიუროები, ასევე რეგულირებისა და ზედამხედველობის სისტემა, არის

4,  საქართველოს თანამედროვე საფინანსო სისტემა შედგება ფინანსურ ურ­­თი­ერთობათა შემდეგი ძირითადი რგოლებისგან:

5, ფინანსური ინსტიტუტები შეგვიძლია ორ კატეგორიად დავყოთ

6,  საერთაშორისო პრაქტიკაში მიღებული ტერმონოლოგიის თანახმად, ფინანსური ბაზარი ეს არის

7,  სამეურნეო სუბიექტი, რომელიც გარიგებებში მონაწილეობს თავისი სახელითა და თავისივე ანგარიშით არის

8,  ფასიანი ქაღალდი, გამოშვებული აქციონერული საზოგადოების მიერ, რომელიც მის მფლობელს უფლებას აძლევს მიიღოს გარკვეული შემოსავალი (დივიდენდი) მოგებიდან არის

9,  აქციონერის უფლების რეალიზაციის წესის მიხედვით სააქციო საზოგადოების აქციები შეიძლება იყოს

10,  საინვესტიციო მიმზიდველობის თვალსაზრისით განასხვავებენ შედეგი სახის აქციებს:

11,  სხვაობა მიწოდების მინიმალურ ფასსა და მოთხოვნის მაქსიმალურ ფასს შორის არის

12, ფასიანი ქაღალდების შემოსავლიანობის  შეფარდებითი მაჩვენებელი, რომელიც გაითვლება, როგორც პროცენტული თანაფარდობა გადახდილ დივიდენდსა და აქციის საბაზრო ფასს შორის

13,  სასესხო ფასიანი ქაღალდი, რომელიც გამოშვებულია (ან უნდა იქნეს გამოშვებული) ემიტენტის მიერ და რომელიც ადასტურებს ამ ემიტენტის ფინანსურ ვალდებულებას, საემისიო პირობების შესაბამისად გაუნაღდოს მფლობელს ნომინალური ღირებულება სარგებლით ან მის გარეშე, არის

14,  ფასიანი ქაღალდი, დოკუმენტი, რომლითაც მისი გამცემი პირი კისრულობს უპირობო ვალდებულებას გადაიხადოს მასში (ფასიან ქაღალდში) ნაჩვენები თანხა პირადად ან სხვა პირს ავალებს მის გადახდას არის

15,  გადამხდელის ხელმოწერა იმის თაობაზე, რომ მან თამასუქი მიიღო გადასახდელად დადგენილ ვადაში და თანახმაა გადაიხადოს, არის

16,  თამასუქზე (ასევე ზოგადად ფასიან ქაღალდეზე) წარწერა გადაცემის შესახებ, არის

17,  გემის მფლობელის მიერ გაცემული ხელწერილი (დოკუმენტი), რომელიც ტვირთის მფლობელს (გამგზავნს) ეძლევა იმის დასადასტურებლად, რომ ტვირთი მიღებულია საზღვაო გზით გადასაზიდაა.

18,  სერთიფიკატი, რომელიც უფლებას აძლევს მფლობელს შეიძინოს ფასიანი ქაღალდები დათქმულ ფასში დროის განსაზღვრულ მონაკვეთში ან უვადოდ არის

19,  ვადიანი საბირჟო კონტრაქტი, რომლის ერთი მხარე იღებს ვალდებულებას შეისყიდოს, ხოლო მეორე – გაყიდოს ბაზისური აქტივების განსაზღვრული რაოდენობა დადგენილ ვადაში, ფიქსირებულ ფასად არის

20,  კონტრაქტი ორ მხარეს შორის, რომლითაც ერთი მხარე ყიდულობს, ხოლო მეორე მხარე ყიდის ფიქსირებულ ფასად, ამ კონტრაქტის პირობებით გათვალისწინებულ ვადაში აქტივების გარკვეული კატეგორიის შეძენის უფლებას (და არა ვალდებულებას) არის

21, სააქციო საზოგადოება “საქართველოს საფონდო ბირჟის”, საწესდებო კაპიტალი შეადგენს

22,  სააქციო საზოგადოება `საქართველოს საფონდო ბირჟის~, საწესდებო კაპიტალი დაყოფილია

, თემა 4.

1, ფასების ფორმირების პროცესი არსებული ეკონომიკური პირობების, მოქმედი საკანონმდებლო ნორმებისა და დამკვიდრებული პრაქტიკის გათვალისწინებით, არის

2, ფასიანი ქაღალდების ბაზარზე ფასწარმოქმნის ამოცანებია:

3, გარკვეული საინვესტიციო ხარისხისა და მმართველობითი შესაძლებლობების ფულადი ეკვივალენტი, რომელიც დამოკიდებულია კონკრეტულ მიზნებზე და შეფასების მეთოდებზე, არის

4, ღირებულება, რომელიც აღნიშნულია ფასიანი ქაღალდის ბლანკზე, განისაზღვრება ემისიის პროცესში ფასიანი ქაღალდების მიმოქცევაში გაშვებისას დამფუძნებლების გადაწყვეტილებით, არის

5, ფასიანი ქაღალდის გაყიდვის ფასი მისი პირველადი განთავსებისას, რომელიც შეიძლება იყოს ნომინალურ ღირებულებაზე მეტი, ნაკლები ან მისი ტოლი, არის

6, ღირებულება, რომელიც – განისაზღვრება საწარმოს ფინანსური ანგარიშგების საფუძველზე, როგორც სააქციო საზოგადოების საკუთარი სახსრებით შექმნილი ქონების ღირებულების შეფარდება გამოშვებული აქციების რაოდენობასთან, არის

7, ღირებულება, რომლის მიხედვითაც ფასიანი ქაღალდები ირიცხება საწარმოს ბალანსზე მოცემულ მომენტში, განისაზღვრება, როგორც ფაქტიური დანახარჯების თანხა ფასიანი ქაღალდების შეძენაზე ანდა გამოშვებაზე, არის

8, ღირებულება, რომელიც განისაზღვრება ბირჟაზე, როგორც გარიგების საშუალო ფასი განსაზღვრულ პერიოდში, არის

9,  ღირებულება, რომელიც ასახავს კონკრეტულ მომენტში თანაფარდობას ფასიანი ქაღალდების მიწოდებასა და მოთხოვნას შორის. განისაზღვრება როგორც თანაფარდობა მოცემულ მომენტში მიმდინარე ფასსა ანუ შეძენის შესაძლო ფასსა და ნომინალურ ფასს შორის, არის

10, ღირებულება, რომელიც განისაზღვრება, როგორც ღირებულება მიმდინარე მომენტში, რომელიც ასახავს ბაზრის ნამდვილ კონიუქტურას მოთხოვნასა და მიწოდებაზე სრული და სარწმუნო ინფორმაციის პირობებში. გამოიყენება ვაჭრობების, კონკურსების და თავისუფალი ბაზრის სხვა ფორმების დროს ანდა მოთხოვნის (მიწოდების) საშუალო ფასის განსაზღვრისას, არის

11, ყველა მომავალი ფულადი სახსრების ნაკადების დაყვანილი ღირებულებაა, რომელსაც მიიღებს ფასიანი ქაღალდის მფლობელი შესაბამისი პერიოდის დროს, არის

12, ფასწარმოქმნის მეთოდი (ფასიანი ქაღალდების ბაზარზე), რომელიც ემყარება ფასიანი ქაღალდების ბაზრის სტატისტიკურ ანალიზს საშუალო სიდიდეების გამოყენებით, ინდექსების, დისპერსიების (საშუალო სიდიდეებისგან აბსოლუტური გადახრა), ვარიაციის (საშუალო სიდიდეებისგან შეფარდებითი გადახრა), კორელაციური და რეგრესული ანალიზის გამოყენებას, არის

13,  მეთოდი, რომელიც წარმოადგენს ბაზრის კონიუქტურის დეტალურ ანალიზს, შინაგანი კავშირების და მოვლენების ურთიერთმიმართების შეცნობას განვითარების პროგრესული ტენდენციების და სრულყოფის შესაძლებლობების განსაზღვ¬რის მიზნით, არის

14, მეთოდი, რომლიც მდგომარეობს განსაზღვრული სახის ფასიანი ქაღალდის ბაზრის კონიუქტურის ცვლილების საერთო ტენდენციის განსაზღვრაში, არის

15, მოდელები, რომლებიც ავლენენ ღირებულების დონის დამოკიდებულებას ფასიანი ქაღალდების ბაზრის განსაზღვრულ კომპონენტებთან

16, იმიტაციური მოდელები აიგება ღირებულების სხვადასხვა დონის ვარიანტების არჩევის ფორმით ფასიანი ქაღალდების ბაზრის ხელსაყრელი, არახელსაყრელი და საშუალო კონიუქტურის პირობებში სხვადასხვა ფაქტორების ერთიანობის დროს

17, ფასიანი ქაღალდების კურსის განმსაზღვრელი ფაქტორები, რომლებიც გავლენას ახდენენ ფასებზე და აქციების გამოშვების დონეზე არის

18, ფასიანი ქაღალდების ბაზრის მდგომარეობის განმაზოგადებელი მაჩვენებელი, რომელიც გაითვლება როგორც საშუალო სიდიდე მასში შემავალი ფასიანი ქაღალდების საკურსო ღირებულების საფუძველზე, არის

19, ინდექსები ფასიანი ქაღალდების ბაზარზე, რომლებიც გაითვლება სხვადასხვა დარგის კომპანიების აქციების ფასების საფუძველზე, არის

20, საფონდო ინდექსების გათვლის საფუძვლად აიღება სამი ძირითადი მეთოდი:

21, სიდიდეს, რომელიც წარმოადგენს ფასიანი ქაღალდის მიმდინარე ფასის ნამრავლს ამ ფასიანი ქაღალდების გამოშვებულ და განთავსებულ რაოდენობაზე ეწოდება

22,  საანგარიშო თარიღისთვის საქართველოს საფონდო ბირჟის GSX ინდექსი განისაზღვრება, როგორც

, თემა 5.

1, კონცეფცია, რომლის შესაბამისად ფინანსურ ბაზარზე მოგების ნორმის გათვალისწინებით ფულის ღირებულება დროის განმავლობაში იცვლება, რომლის სახით სასესხო პროცენტის ნორმა გამოდის, მოიხსნიება, როგორც

2, შემოსავლის თანხა, რომელიც დაირიცხება თითოეულ ინტერვალში კაპიტალის ძირითად თანხაზე, რომელთა მიხედვით გადახდების შემდეგი გაანგარიშებები არ ხორციელდება, არის

3, შემოსავლის თანხა, რომელიც თითოეულ ინტერვალში დაირიცხება და კი არ გადაიხდება, არამედ კაპიტალის ძირითად თანხას დაემატება (მიუერთდება) და შემდგომ საგადასახადო პერიოდში მოაქვს შემოსავალი, არის

4, ამჟამად ინვესტირებული ფულადი სახსრების თანხა, რომლებადაც ის გარდაიქმნება დროის გარკვეული პერიოდის შემდეგ განსაზღვრული პროცენტული განაკვეთის გათვალისწინებით, არის

5, მომავალი ფულადი სახსრების თანხა, რომელიც განსაზღვრული საპროცენტო განაკვეთის (პროცენტული განაკვეთის) გათვალისწინებით დროის ახლანდელი პერიოდისათვის არის დაყვანილ, არის

6, საწყის თანხაზე დარიცხული პროცენტის თანხის მიერთების (დამატების) გზით, ფულის ახლანდელი ღირებულების განსაზღვრულ პერიოდში, მომავალ ღირებულებასთან დაყვანის პროცესი, არის

7, ფულის მომავალი თანხიდან პროცენტების შესაბამისი თანხის ამოღების (შემცირების) გზით, ფულის სამომავლო ღირებულების, ახლანდელ ღირებულებამდე დაყვანის პროცესი, არის

8, არის დროის საერთო პერიოდი, რომლის განმავლობაში ხორციელდება ფულადი სახსრების ღირებულების ნაზარდის ან დისკონტირების პროცესი, არის

9, განპირობებული კონკრეტული დროითი ვადა (დარიცხვის საერთო პერიოდის განმავლობაში), რომლის ჩარჩოებში გამოიანგარიშება ცალკე პროცენტის თანხა მისი დადგენილი განაკვეთის მიხედვით (ხორციელდება პროცენტის ცალკე გადახდა), არის

10,  გადახდების გაანგარიშების ხერხი, რომლის დროსაც პროცენტების დარიცხვა თითოეული ინტერვალის დასაწყისში ხორციელდება (მეთოდი პრენუმერანდო ანუ ანტისიპატიური მეთოდი), არის

11, გადახდების გაანგარიშების ხერხი, რომლის დროსაც პროცენტის დარიცხვა თითოეული ინტერვალის ბოლოს ხორციელდება (მეთოდი პოსტნუმერანდო ანუ დისკურსიული მეთოდი), არის

12, გადახდების ნაკადი დაბანდებულ კაპიტალზე, რომელსაც პროცენტის დარიცხვის მკვეთრად შეზღუდული პერიოდი და ძირითადი თანხის დაბრუნების კონკრეტული ვადა გააჩნია, არის

13, ფულადი ნაკადი დაბანდებულ კაპიტალზე, რომელზეც პროცენტების დარიცხვის პერიოდი შეზღუდული არ არის და, შესაბამისად, ძირითადი თანხის დაბრუნების კონკრეტული ვადაც არ არის განსაზღვრული, არის

14, გადახდების ხანგრძლივი ნაკადი, რომელიც მთლიანი პერიოდის განმავლობაში პროცენტული განაკვეთების ერთნაირი დონით ხასიათდება, არის

, თემა 6.

1, სა­ქარ­თველოს ცენტრალური, ავტონომიური რესპუბლიკებისა და ადგილობ­რივი ხელისუფლებების ფუნქციებისა და ვალდებულებების შესრულების მიზნით მისაღები შემოსულობების, გასაწევი გადასახ­დე­ლე­ბისა და ნაშთის ცვლილების ერთობლიობა, რომელიც დამტკიცებულია სა­ქართველოს ცენტრალური, ავტონომიური რესპუბლიკებისა და ადგი­ლობ­რივი ხელისუფ­ლებების შესაბამისი ორგანოების მიერ, არის

2, საქართველოს სახელმწიფო, ავ­ტონომიური რესპუბლიკების რესპუბლიკური და ადგილობრივი თვით­მმარ­თველი ერთეულების კონსოლიდირებული ბიუჯეტი, არის

3, არის ცენტრალური, ავტონომიური რეს­პუბლიკების ერთიანი რესპუბლიკური და ადგილობრივი თვითმმარ­თვე­ლი ერთეულების ერთიანი მუნიციპალური ბიუჯეტების კონსოლი­დი­რე­ბული ბიუჯეტი, არის

4, საქართველოს პარლამენტის მიერ დამ­ტ­კი­ცებული, საქართველოს ცენტრალური ხელისუფლების ფუნქციებისა და ვალდებულებების შესრულების მიზნით მისაღები შემოსულობების, გასა­წე­ვი გადასახდელებისა და ნაშთის ცვლილების ერთობლიობა, არის

5, სახელმწიფო ბიუჯეტის და საჯარო სა­მარ­­თ­ლის იურიდიული პირებისა (რომლებიც შექმნილია/და­ფუძნებულია შესა­ბა­მისი კანონით, საქართველოს მთავრობის დადგენილებით ან კანონის სა­ფუძველზე სახელმწიფო მმართველობის ორგანოს ადმინისტრაციული აქ­ტით), და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების (რომ­ლე­ბიც შექმნილია/ დაფუძნებულია საქართველოს კანონმდებლობით დადგე­ნილი წესით საქართველოს ცენტრალური ხელისუფლების ორგანოს ან/და მის მიერ დაფუძნებული იურიდიული პირის მიერ) ბიუჯეტების კონ­სო­ლიდირებული ბიუჯეტი, არის

6, აფხაზეთის ან აჭა­რის ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური და, შესაბამისად, მის შემადგენლობაში შემავალი ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულების კონსოლიდირებული ბიუჯეტი, არის

7, ავტონომიური რესპუბლიკის ერთიანი რესპუბლიკური ბიუჯეტის და მის შემადგენ­ლობა­ში შემავალი თვითმმართველი ერთეულების ერთიანი მუნიციპალური ბიუ­ჯეტების კონსოლიდირებული ბიუჯეტი, არის

8, ავტონო­მი­ური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს მიერ დამტკიცებული, ავტონომიური რესპუბლიკის ხელისუფლების ფუნქციებისა და ვალდებულებების შესრულების მიზნით მისაღები შემოსულობების, გასაწევი გადასახდე­ლე­ბი­სა და ნაშთის ცვლილების ერთობლიობა, არის

9, ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის და საჯარო სა­მარ­თლის იურიდიული პირებისა (რომლებიც შექმნილია/დაფუძნებულია ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი აღმასრულებელი ორგანოს ნორმა­ტიული აქტით) და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირე­ბის (რომლებიც შექმნი­ლია/დაფუძნებულია საქართველოს კანონმდებ­ლო­ბით დადგენილი წესით ავტონომიური რესპუბლიკის ხელისუფლების ორ­გა­ნოს ან/და მის მიერ დაფუძნებული იურიდიული პირის მიერ) ბიუ­ჯე­ტე­ბის კონსოლიდირებული ბიუჯეტი, არის

10, ადგი­ლო­ბ­რივი თვითმმართველობის წარმომადგენლობითი ორგანოს (საკრებულოს) მიერ დამტკიცებული, ადგილობრივი ხელისუფლების ფუნქციებისა და ვალდებულებების შესრულების მიზნით მისაღები შემოსულობების, გასა­წე­ვი გადასახდელებისა და ნაშთის ცვლილების ერთობლიობა, არის

11, ადგილობრივი თვითმმარ­თ­ვე­ლი ერთეულის ბიუჯეტის და საჯარო სამართლის იურიდიული პირე­ბი­სა (რომლებიც შექმნილია/დაფუძნებულია ადგილობრივი თვითმმართვე­ლო­ბის წარმომადგენლობითი ორგანოს – საკრებულოს ნორმატიული აქტით, საქართველოს ორგანული კანონით „ადგილობრივი თვითმმართვე­ლო­ბის კოდექსი“ განსაზღვრული წესით) და არასამეწარმეო (არაკომერ­ცი­უ­ლი) იურიდიული პირების (რომლებიც შექმნილია/დაფუძნებულია სა­ქარ­თველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით თვითმმართველი ერ­თე­ულის ხელისუფლების ორგანოს მიერ ან/და ექვემდებარება მის ან/და მის მიერ დაფუძნებული იურიდიული პირის კონტროლს) ბიუჯეტების კონ­სოლიდირებული ბიუჯეტი, არის

, თემა 7.

1, ქვეყნის საბიუჯეტო სისტემის ორ­გა­ნიზაციას, მის ცალკეულ რგოლებს შორის ურთიერთკავშირებს, საბიუ­ჯე­ტო სისტემაში შემავალი ბიუჯეტების ფუნქციონირების სამართლებრივ საფუძვლებს, ბიუჯეტების შემადგენლობასა და სტრუქტურას, საბიუჯეტო საშუალებების ფორმირებისა და გამოყენების პროცედურულ მხარეებს  განსაზღვრავს

2, სახელმწიფოს, ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული წარმონაქმნების, საბიუჯეტო ურთიერთობებში დამოუკიდებელი სახელმწიფო დაწესებულებებისა და ფონდების ბიუ­ჯეტების ერთობლიობა, რომელიც დაფუძნებულია ეკონომიკურ ურ­თი­­ერ­თობებზე, სახელმწიფოებრივ მოწყობასა და სამართლებრივ ნორმებ­ზე, არის

3, საქართველოს საბიუჯეტო სისტემა სტრუქტურულად მოიცავს:

4, ინფორმაციას პროგრამების/ქვეპ­რო­გ­რამების, მათი მოსალოდნელი შედეგებისა და შესრულების შეფასების ინ­დიკატორების შესახებ, ასევე ინფორმაციას კაპიტალური პროექტების შე­სა­ხებ, მოიცავს

5, საინვესტიციო ხასიათის პროგრამული ბი­უჯეტი, რომელიც მიმართულია ინოვაციური და ინვესტიციური პროექ­ტე­ბის სარეალიზაციოდ, რომლის  მთავარი მიზანია ეკონომიკური განვითა­რე­ბა, რის გამოც მას ბევრ ქვეყანაში განვითარების ბიუჯეტს უწოდებენ, არის

6, საქართველოს საბიუჯეტო კოდექსის თანახმად, ბიუჯეტის შემოსულობებია საანგარიშო პერიოდში ბიუჯეტში მიღე­ბული ფულადი სახსრების ერთობლიობა, კერძოდ:

7, საქართველოს საბიუჯეტო კოდექსის თანახმად, ბიუჯეტის გადასახდელებია საანგარიშო პერიოდში ბიუჯეტიდან გა­სა­ცემი ფულადი სახსრების ერთობლიობა:, კერძოდ:

8, ბიუჯეტის შემოსავლებსა და ხარჯებს შორის სხვაობა არის ბიუჯეტის საოპერაციო სალდო, ხოლო ბიუ­ჯეტის საოპერაციო სალდოსა და არაფი­ნან­სური აქტივების ცვლილებას შო­რის სხვაობა – ბიუჯეტის მთლიანი სალდო. დადებითი მთლიანი სალდო არის

9, ბიუჯეტის შემოსავლებსა და ხარჯებს შორის სხვაობა არის ბიუჯეტის საოპერაციო სალდო, ხოლო ბიუ­ჯეტის საოპერაციო სალდოსა და არაფი­ნან­სური აქტივების ცვლილებას შო­რის სხვაობა – ბიუჯეტის მთლიანი სალდო. უარყოფითი მთლიანი სალდოა.

10, საბიუჯეტო წლის დაწყებამდე სახელმწიფო და ავტონომიური რესპუბ­ლიკების რესპუბ­ლი­კური ბიუჯეტების დაუმტკიცებლობის შემთხვე­ვაში, შესაბამისი ბიუ­ჯე­ტის დამტკიცებამდე სახელმწიფო ბიუჯეტისთვის საქართველოს ფი­ნან­სთა მინისტრი, ხოლო ავტონომიური რესპუბლიკის რეს­პუბლიკური ბი­უ­ჯეტისთვის – შესა-ბამისი ავტონომიური რესპუბ­ლი­კის აღმასრულებელი ორგანო, უფლებამოსილია მხარჯავ დაწესებულე­ბებ­ზე ყოველთვიურად გასცეს თანხა

11, სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბ­ლი­კების რესპუბლიკური და ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეუ­ლე­ბის ბიუჯეტები, აგრეთვე საბიუჯეტო კოდექსით გათვალისწინებული საჯა­რო სა­მარ­თლის იურიდიული პირებისა და არასამეწარმეო (არაკომერ­ცი­უ­ლი) იუ­რიდიული პირების ბიუჯეტები სრულდება

12, სახელ­მწი­ფო, ავტონომიური რესპუბლიკების რესპუბლიკური და ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულების ბიუჯეტების, აგრეთვე საქართველოს სა­ბი­უ­ჯეტო კოდექსით გათვალისწინებული საჯარო სამართლის იურიდიული პირებისა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების შე­მო­სულობების, გადასახდელებისა და ნაშთის ცვლილების სრულად და სწორად აღრიცხვის, გამჭვირვალობისა და ანგარიშგებისათვის, პაუხისმგებელია

, თემა 8.

  1. , საქართველოს საბიუჯეტო სისტემის მონაწილეთა საქ­მი­ანობა, რომელიც მოიცავს ბიუჯეტის პროექტის მომზადებას, წარდგენას, განხილვას, დამტკიცებას, დაზუსტებას, ბიუჯეტის შესრულებას, ანგარიშ­გე­ბასა და კონტროლს, არის
  2. , ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტის პროექტის მომზადებისთვის, ბიუჯეტის შესრულებისა და ანგარიშგებისთვის პასუხისმგებელია:
  3. , სახელმწიფო ბიუჯეტში იქმნება
  4. , ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ბიუჯეტის  პროექტის განხილვასა და დამტკიცებაზე და ბიუჯეტის კონტროლზე უფლებამოსილია:
  5. , სახელმწიფოს ერთიანი, საქართველოს ნაერთი და ცენტრალური ბი­უ­ჯეტებისთვის ინფორმაციის მომზადებისათვის პასუხისმგბელია
  6. , სახელმწიფო ბიუჯეტში იქმნება საქართველოს რეგიონებში განსახორ­ცი­­ე­ლებელი პროექტების ფონდი, რომლის განკარგვა ხორციელდება
  7. , საგანგებო ან საომარ მდგო­მა­რეობასთან დაკავშირებულ ღონისძიებათა მიზნობრივი დაფინანსები­სთ­ვის, საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე ან მის რომე­ლი­მე ნაწილში საგან­გებო ან საომარი მდგომარეობის შემოღების შემთხვე­ვა­ში საქართველოს პარლამენტს შეუძლია დაამტკიცოს საქართველოს მთა­ვ­რობის მიერ წარდგენილი
  8. , სახელ­მწი­ფო ბიუჯეტის პროექტის მომზადებისა და წარდგენის პროცესს კოორ­დი­ნაციას უწევს და პასუხისმგებელია
  9. , ქვეყნის ძირითადი მონაცემებისა და მიმართულებების დოკუმენტის მომზადების მიზნით, საქართველოს მთა­ვ­რობა დადგენილებით განსაზღვრავს მხარჯავი დაწესებულებების, ავტო­ნო­მიუ­რი რესპუბლიკების ხელისუფლების ორგანოებისა და ადგილობ­რი­ვი ხე­ლი­­სუფლების ორგანოების (გარდა ავტონომიური რესპუბლიკების შემად­გენლობაში შემავალი ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეუ­ლებისა) მი­ერ წარსადგენი ინფორმაციის ნუსხას და წარდგენის ვადებს
  10. , საქართველოს მთავრობა საქართველოს პარლამენტს, სახელმწიფო ბიუჯეტის პროექტს თანდართულ მასალებთან ერთად, წარუდგენს არაუგვიანეს
  11. , თუ საქართველოს პარლამენტი დეკემბრის მესამე პარასკევამდე ვერ მიიღებს სახელმწიფო ბიუჯეტის კანონის პროექტს, შესაძლებელია სახელ­მწიფო ბიუჯეტის პროექტის იმავე ვარიანტს ან საქართველოს მთავრობისა და საქართველოს პარლამენტის წევრთა შემთანხმებელი კომისიის მიერ გა­დამუშავებულ პროექტს ხელახლა ეყაროს კენჭი 10 დღის ვადაში, მაგრამ არა­უგვიანეს
  12. , სახელმწიფო ბიუჯეტის დაუმტკიცებლობის შემთხვევაში საქარ­თვე­ლოს ფინანსთა მინისტრი უფლებამოსილია მხარჯავ დაწესებულე­ბებ­ზე ყოველთვიურად გასცეს თანხა

, თემა 9.

1, ავტონომიურ რესპუბლიკას აქვს საკუთარი დამოუკიდებელი რესპუბლიკური ბიუჯეტი, რომელიც არის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს მიერ დამტკიცებული, ავტონომიური რესპუბლიკის ხელისუფლების ფუნქციებისა და ვალდებულებების შესრულების მიზნით:

2, ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკურ ბიუჯეტში  გაუთვალისწინებელი გადასახდელების დასაფინანსებლად იქმნება სარეზერვო ფონდი, რომლის მოცულობა არ უნდა აღემატებოდეს წლიური ბიუჯეტით გათვალისწინებული ასიგნებების მთლიანი ოდენობის:

3, წინა წლებში წარმოქმნილი დავალიანებების დაფარვისა და სასამართლო გადაწყვეტილებების აღსრულების ფონდის ოდენობა განისაზღვრება:

4, საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე ან ავტონომიური რესპუბლიკის ტერიტორიაზე საგანგებო მდგომარეობის შემოღების შემთხვევაში ავტონომიური რესპუბლიკის წარმომადგენლობით ორგანოს შეუძლია დაამტკიცოს აღმასრულებელი ორგანოს მიერ წარმოდგენილი:

5, ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ბიუჯეტის საკუთარ შემოსულობებს განეკუთვნება:

6, სპეციალური, მიზნობრივი და კაპიტალური ტრანსფერები და საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული სხვა შემოსულობები განეკუთვნება ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ბიუჯეტის:

7, საკუთარ უფლებამოსილებათა განსახორციელებლად ადგილობრივ თვითმმართველ ერთეულს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან ფინანსური დახმარების სახით გადაეცემა:

8, სპეციალური ტრანსფერი გამოიყოფა:

9, სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკურ და ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულების ბიუჯეტებს შორის გაწეული ფინანსური დახმარებას ეწოდება:

10, კაპიტალური ტრანსფერი გამოიყოფა:

, თემა 10.

1, ქვეყნის ბიუჯეტის დეფიციტის დაფინანსების (აღმოფხვრის) წყაროებია:

2, ქვეყნის ყველა სავალო ვალდებულებების ერთობლიობა, რომელიც უზრუნველყოფილია სახელმწიფოს მთელი აქტივებით, არის:

3, სახელმწიფო სავალო ვალდებულებების გამოშვებისა და განთავსების მომზადებასთან, სახელმწიფო ფასიანი ქაღალდების ბაზრის რეგულირებასთან, სახელმწიფო ვალის მომსახურებასთან და დაფარვასთან, სესხებისა და გარანტიების მიწოდებასთან დაკავშირებული ქმედებების ერთობლიობა გაიგება, როგორც:

4, იმ ძირითადი თანხების ერთობლიობას, რომლებიც წარმოიქმნება საქართველოს სახელით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიერ დადებული ხელშეკრულებებით განსაზღვრული შეუსრულებელი პირდაპირი ვალდებულებებით, აგრეთვე საქართველოს სახელით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიერ ეროვნულ ვალუტაში დენომინირებული სახელმწიფო ფასიანი ქაღალდების განთავსებიდან მიღებული თანხებით, ეწოდება:

5, იმ ძირითადი თანხების ერთობლიობას, რომლებიც წარმოიქმნა საქართველოს სახელით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და მისი გარანტიით სხვა ორგანოების/დაწესებულებების მიერ დადებული ხელშეკრულებით განსაზღვრული შეუსრულებელი პირდაპირი ვალდებულებებით, აგრეთვე საქართველოს სახელით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიერ უცხოურ კონვერტირებად ვალუტაში დენომინირებული სახელმწიფო ფასიანი ქაღალდების განთავსებიდან მიღებული თანხებითა და საერთაშორისო სავალუტო ფონდის მიერ  საქართველოსთვის დამტკიცებული საფინანსო რესურსებიდან მიღებული თანხებით, ეოდება:

6, კაპიტალური სახელმწიფო ვალი არის :

7, მიმდინარე სახელმწიფო ვალი არის:

8, ადრე გამოშვებული სახელმწიფო სესხის ან სხვა ფასიანი ქაღალდების პირობების შეცვლას (პროცენტების შემცირება, გადასახადის გადახდის გადაწევა, ფასიანი ქაღალდების კლასის შეცვლა და სხვა) ეწოდება:

9, სახაზინო ვალდებულება არის:

10, ფინანსთა სამინისტროს მიერ გამოშვებულ საშუალოვადიან კუპონურ სახელმწიფო ფასიან ქაღალდს, ეწოდება:

, თემა 11.

1, ყველაზე ადრე საქონლურიდან ფულად მეურნეობაზე გადასვლა მოხდა:

2, აუცილებელი და ნატურალური გამოსაღები, რომელსაც იღებს სახელმწიფო ფიზიკური და იურიდიული პირებისაგან დადგენილი კანონმდებლობის ფარგლებში, ეწოდება:

3, საბაზრო ეკონომიკის პირობებში გადასახადები ასრულებს ორ ძირითად ფუნქციას:

4, სახელმწიფოს ფინანსური რესურსებით უზრუნველყოფაში, რომელიც აუცილებელია საერთო სახელმწიფობრივ მოთხოვნილებათა შესასრულებლად, ვლინდება გადასახადების:

5, გადასახადების მარეგულირებელი ფუნქცია ეკონომიკის რეგულირებისათვის გამოიყენებს:

6, იმ საგადასახადო მოდელს, რომლის შემთხვევაში დაწესებულია დაბალი საგადასახადო განაკვეთები და შედარებით მრავალფეროვანი საგადასახადო შეღავათები, რითაც გადასახადის გადამხდელებს შემოსავლების მნიშვნელოვანი ნაწილი საინვესტიციო საჭიროებისათვის რჩევა ეწოდება:

7, გადასახადი, რომელიც დგინდება მიწოდებული საქონლის (გაწეული მომსახურების) ფასზე დანამატის სახით და რომელსაც იხდის მომხმარებელი ამ გადასახადით გაზრდილი ფასით საქონლის (მომსახურების) შეძენისას, იწოდება, როგორც:

8, არაპირდაპირ გადასახადებს მიეკუთვნება:

9, პირდაპირ გადასახადებს მიეკუთვნება:

10, პროგრესული საგადასახადო სისტემის დროს:

11, რეგრესული საგადასახადო სისტემის დროს:

12, ისტორიულად საქართველოში საერთო საძოვრების გამოყენებისთვის დაწესებულ გადასახადს ეწოდებოდა:

13, დამოუკიდებელი საქართველოს ისტორიაში საგადასახადო კოდექსი საქართველოს პარლამენტის მიერ მიღებული იქნა:

14, საქართველოს ახალი საგადასახადო კოდექსის თანახმად, საერთო-სახელმწიფოებრივ გადასახადს არ მიეკუთვნება:

15, საქართველოს ახალი საგადასახადო კოდექსის თანახმად, ადგილობრივ გადასახადს მიეკუთვნება:

16, ფიზიკური პირის მიერ დასაბეგრი შემოსავალი იბეგრება:

, თემა 12.

1, საწარმოს ფინანსების მიერ შესრულებული ფუნქციებიდან ძირითადია:

2, საწესდებო ფონდი ეს არის:

3, სარეზერვო ფონდი ეს არის:

5, სამეწარმეო საქმიანობის განმახორციელებელ სუბიექტთა ფინანსური რესურსები არის მათი:

6, კომერციული ბანკის ძირითად ფუნქციებს არ მიეკუთვნება:

7, ბანკის ყველა ფონდის და ბალანსის მიხედვით გაუნაწილებელი მოგების ჯამის ეწოდება:

8, კაპიტალს, რომელიც მიიღება ბრუტო კაპიტალისგან, რომელსაც აკლდება საკუთარ წყაროებზე გაწეული კაპიტალური ხასიათის ხარჯები, დაშვებული და პერსპექტიული ზარალი, გამოსყიდული საკუთარი აქციები და 30 დღეზე მეტი ხანგრძლივობის მქონე დებიტორული დავალიანება, ეწოდება:

9, სახსრები, რომლებსაც ბანკი იღებს სესხის სახით ან ფულის ბაზარზე თავისი სავალო ვალდებულებების გაყიდვის გზით, არის:

10, კომერციული ბანკების მოზიდული სახსრების ძირითადი ნაწილის, ე.ი. ბანკის კლიეტების კერძო და იურიდიული პირების მიერ გარკვეულ ანგარიშზე შეტანილი ფულადი სახსრები, რომლებსაც ისინი იყენებენ ანგარიშის რეჟიმისა და საბანკო კანონმდებლობის შესაბამისად, ეწოდება:

11, ეკონომიკური შინაარსის მიხედვით დეპოზიტები შეგვიძლია დავყოთ:

12, ურთიერთობები, რომლებიც მყარდება ფიზიკური და იურიდიული პირების პირადი და ქონებრივი ინტერესების დასაცავად, შენატანებით ფორმირებული ფულადი სახსრებისა და კანონმდებლობით დადგენილი სხვა წყაროების ხარჯზე, გარკვეული გარემოებების დადგომისას, ეწოდება:

13, იურიდიული ან ფიზიკური პირი, რომელმაც მზღვეველთან დადო დაზღვევის ხელშეკრულება და ვალდებულია სადაზღვევო პრემია გადაუხადოს მზღვეველს, ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად არის:

14, მზღვეველი ეს არის:

15, დაზღვეული ეს არის:

16, ფიზიკური ან იურიდიული პირი, რომელიც შექმნილია საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად, რეგისტრირებულია საქართველოს ეროვნულ ბანკში და დამოუკიდებლად ახორციელებს დაზღევევის სფეროში საშუამავლო საქმიანობას, როგორც თავისი სამეწარმეო საქმიანობის სახეობას, ეწოდება:

17, დაზღვევა ხორციელდება:

, თემა 13.

1, არაკომერციული საქმიანობა ძირითადად განისაზღვრება:

2, ეკონომიკური კლასიფიკაციის მიხედვით, არაკომერციული ორგანიზაციის ხარჯები შეიძლება დაჯგუფდეს შემდეგი სახით:

3, არაკომერციული ორგანიზაციების `მიმდინარე ხარჯების” კატეგორიას არ განეკუთვნება:

4, საქონლის შეძენა მარაგების შექმნის მიზნით, ძირითადი კაპიტალის შეძენა, ძირითადი კაპიტალის შექმნა, კაპიტალური რემონტი მიეკუთვნება არაკომერიული ორგანიზაციების ხარჯების შემდეგ ჯგუფს:

5, საქართველოში მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად, არასამეწარმეო იურიდიული პირის მიერ მიღებული გრანტი:

6, არასამეწარმეო იურიდიული პირისთვის ქონების გადასახადთან მიმართებით საქართველოს კანონმდებლობა ითვალისწინებს შემდეგ შეღავათებს:

7, საზოგადოებრივი ორგანიზაციების შექმნის, რეგისტრაციისა და საქმიანობის ძირითადი სამართლებრივი ბაზა საქართველოში არის:

8, არასამეწარმეო იურიდიული პირის სარეგისტრაციო მისაკრებელი შეადგენს:

9, საქველმოქმედო ორგანიზაციის სტატუსი უქმდება:

, თემა 14.

1, ეკონომიკური ურთიერთობები, რომლებიც ყალიბდება ფულადი სახსრების ფონდების შექმნისა და გამოყენებისას საოჯახო მეურნეობის წევრებისთვის ცხოვრების მატერიალური და სოციალური პირობების უზრუნველყოფის და მათი კვლავწარმოების მიზნით, არის:

2, საოჯახო მეურნეობათა ფინანსების კლასიფიცირება შესაძლებელია ორ ძირითად ჯგუფად:

3, ურთიერთობები, რომლებიც წარმოიქმნება თვითონ მონაწილეებს შორის ფულადი ფონდების ფორმირების გამო და გააჩნიათ სხვადასხვა მიზნობრივი დანიშნულება, არის:

4, შიდა ფინანსების მიზნებს შეიძლება წარმოადგენდეს:

5, ფულადი სახსრების და მატერიალური კეთილდღეობის ჯამი, რომლებიც მიიღეს ან აწარმოეს საოჯახო მეურნეობებმა დროის გარკვეულ მონაკვეთში, არის:

6, საზოგადოების ძირითადი მეურნეობრივი საყოფაცხოვრებო უჯრედი – ადამიანთა ერთობლიობა, რომელიც ექვემდებარება ერთ საცხოვრებელ ერთეულზე ერთობლივი ცხოვრების საერთო წესებს და ერთმანეთთან დაკავშირებულია საერთო ბიუჯეტით (მისი ნაწილით), ნათესაური ან/და არანათესაური ურთიერთობებით (შეიძლება შედგებოდეს ერთი პირისგანაც), არის:

7, ნომინალური შემოსავლები, ეს არის:

8, ერთობლივი შემოსავლები, ეს არის:

9, საოჯახო მეურნეობათა ფინანსური რესურსების სტრუქტურას ქმნიან ფულადი სახსრები, რომლებიც განკუთვნილია:

10, საკლასიფიკაციო ნიშნის მიხედვით ხარჯები შეიძლება დაიყოს შემდეგ სახეებად:

, თემა 15.

1, საბაზრო ურთიერთობების თეორიაში რისკის ცნება პირველად შემოიტანა:

2, შესაძლო შედეგების თავისებურებების მიხედვით, რისკები შეიძლება ორ დიდ კატეგორიად დავყოთ:

3, დასაშვები ზღვრების შესაბამისობასთან დამოკიდებულებაში ყველა ეკონომიკური რისკი შეიძლება ორ მსხვილ ჯგუფად დაიყოს:

4, ვალის ძირითადი თანხისა და მის სარგებელზე დარიცხული პროცენტების ვადაში და სრული მოცულობით დაუბრუნებლობის რისკი არის:

5, ვალუტის კურსის არასასურველი ცვლილების შედეგად წარმოქმნილი დანაკარგების რისკი არის:

6, საბაზრო საპროცენტო განაკვეთების ზრდის შემთხვევაში ფიქსირებულ შემოსავლიანი აქტივების (მაგალითად, ობლიგაციები) საბაზრო ღირებულების შემცირების რისკი არის:

7, საბაზრო საპროცენტო განაკვეთების შემცირებისა და ობლიგაციის დაფარვის შემთხვევაში მიღებული თანხის ხელმეორედ ინვესტირებისგან მისაღები შემოსავლის შემცირების რისკი არის:

8, თანამშრომლების ან გარეშე პირების მოტყუების, აგრეთვე კომპიუტერულ და ტელეკომუნიკაციურ სისტემებში შეცდომების შედეგად მიღებული დანაკარგების რისკი არის:

9, დაუმთავრებელი გარიგებებიდან სავაჭრო პორტფელის ინსტრუმენტების შესაძლო დანაკარგების მიღებასთან დაკავშირებული რისკი, რომელიც ანგარიშსწორების ჩატარების პერიოდში (დადგენილი ვადის ხუთი დღის გადაცილებით) საბაზრო ფასების არასასურველი ცვლილებების შედეგად შეიძლება წარმოიშვას, არის:

10, ბანკის მიერ თავისი ვალდებულებების უკვე შესრულების შედეგად მეორე მხარის მიერ, გარიგებების მიხედვით ვალდებულებების შეუსრულებლობის შედეგად მიღებული რისკი არის:

Categories: ტესტები | დატოვე კომენტარი

ფინანსური ინსტიტუტები და ბაზრები (ტესტი)

თემა 1.
1. ფინანსური ინსტრუმენტების, ბაზრების და ინსტიტუტების ერთობლიობა არის
2. როგორც წესი, დაფინანსების ძირითად წყაროებსა და ფინანსურ ბაზრებზე მიმოქცევადი ფასიანი ქაღალდების ტიპებზე დამოკიდებულებით განასხვავებენ ფინანსური სისტემების ორ ძირითად მოდელს
3. ინსტიტუტების ნაკრები, რომელიც  უზრუნველყოფს ფინანსური შუამავლებისა და ფინანსური ბაზრების ეფექტიან ფუნქციონირებას, ისეთი ელემენტების ჩათვლით, როგორიცაა საგადახდო სისტემები, ინფორმაციის საკრედიტო ბიურო, რეგულირების და ზედამხედველობის სისტემა, არის
4. ორგანიზაციები, რომელთა ძირითად საქმიანობას წარმოადგენს მოსახლეობის და სამეურნეო სუბიექტების თავისუფალი ფულადი კაპიტალის აკუმულირება  საკუთარი ვალდებულებების სანაცვლოდ მათი შეძენის გზით და ამ კაპიტალის გაცემა პირებზე, რომლებიც განიცდიან მათ საჭიროებას
5. ფინანსური ბაზრის საერთო საბაზრო ფუნქციებს მიეკუთვნება:
6. საერთაშორისო პრაქტიკაში მიღებული ტერმინოლოგიის თანახმად, ფინანსური ბაზარი (ე.წ. „მარტივი სტრუქტურა“) ეს არის
7. ფინანსურ ბაზარზე გარიგებების გაფორმების პრინციპული ფორმების გათვალისწინებით მისი ძირითადი მონაწილეები იყოფა ორ ჯგუფად:
8. ფასიანი ქაღალდების ბაზარზე ფინანსური ოპერაციების პირდაპირი მონაწილეებია
9. ფინანსური ბაზრის სუბიექტები, რომლებიც ფასიანი ქაღალდების გამოშვების ხარჯზე საჭირო ფინანსური რესურსების მოზიდვას ახორციელებენ, არიან
10. ფინანსური ბაზრის სუბიექტები, რომლებიც საკუთარ ფულად სახსრებს მოგების მიღების მიზნით სხვადასხვა სახის ფასიან ქაღალდებში აბანდებენ (პროცენტების, დივიდენდებისა და ფასიანი ქაღალდების საკურსო ღირებულების ნაზრდის სახით), არიან
თემა 2.
1. ოქროს სტანდარტი ოფიციალურად გაუქმდა
2. უცხოური ვალუტისა და მისი საგადასახდელო დოკუმენტების ყიდვა-გაყიდვის ოპერაციების ეკონომიკურ და ორგანიზაციულ ურთიერთობათა მყარი სისტემა
3. არსებობს სავალუტო კურსების ხუთი ძირითადი სისტემა:
4. პრაქტიკაში ყველაზე ხშირად გამოყენებადია სავალუტო კურსის განსაზღვრის სამი მოდელი:
5. სახელმწიფო მკვეთრად აფიქსირებს ეროვნული ვალუტის გაცვლით კურსს განსაზღვრულ დონეზე, რითაც ვალდებულებას იღებს მისი სტაბილიზაციის შენარჩუნებაზე
6. ბაზრის მონაწილეთა აქტივობა შეზღუდულია, ხოლო მონოპოლისტად სავალუტო ოპერაციებზე გვევლინება მთავრობა
7. დღეისათვის ცნობილია სავალუტო გარიგების სამი ძირითადი ფორმა:
8. ოთხნიშნა კოდი, რომელიც ენიჭება ბანკს ბლუმბერგის სავაჭრო სისტემაში მისი იდენტიფიკაციის მიზნით, არის
9. ბლუმბერგის სისტემა არის
10. ლარის ოფიციალური გაცვლითი კურსი წარმოადგენს
11. მონაწილე ბანკს ანგარიშსწორების ვადის დარღვევისთვის ეკისრება ჯარიმა დადებული გარიგების თანხის
12. ანგარიშსწორების ვადის დარღვევის შემთხვევაში გარიგების გაუქმებისთვის მონაწილე ბანკს ეკისრება ჯარიმა მეორე მხარის სასარგებლოდ გარიგების თანხის
13. ოფიციალური გაცვლითი კურსები ქვეყნდება საქართველოს ეროვნული ბანკის ვებგვერდზე არა უგვიანეს გაანგარიშების დღის
14. ფულად-საკრედიტო პოლიტიკის ინსტრუმენტი, რომლის მეშვეობითაც ეროვნული ბანკი წინასწარ განსაზღვრული ვადით, აუქციონის წესით ყიდულობს უცხოურ ვალუტას სპოტ კურსით, მისი ფორვარდული კურსით უკან გაყიდვის პირობით, არის
15. აუქციონის ტიპი, როდესაც ყველა წარმატებული განაცხადი კმაყოფილდება წარმოდგენილი ფასით, არის
თემა 3
1. კრედიტი, რომელსაც საწარმო-მიმწოდებელი აძლევს საწარმო-მყიდველს სარეალიზაციო საქონლის საფასურის გადახდის გადავადების გზით ან მყიდველი აძლევს გამყიდველს ავანსის სახით მიწოდებულ საქონელზე, არის
2. კრედიტი სასაქონლო და ფულადი ფორმით, რომელსაც ერთმანეთს აძლევენ სხვადასხვა ქვეყნების კომერციული პარტნიორები და სახელმწიფოები
3. ტრადიციული კვანძი სასესხო კაპიტალისა, სადაც მთავარ ინსტრუმენტად გვევლინება ფულადი კრედიტი და საკრედიტო ხელშეკრულება, მოიხსენიება როგორც
4. დაკრედიტების პრაქტიკაში უზრუნველყოფის სახით გამოიყენება:
5. იპოთეკური ბანკები ჩამოყალიბდა XVIII საუკუნეში
6. განვითარებულ ქვეყნებში დღეისათვის სახეზე გვაქვს ორი ტიპის საინვესტიციო ბანკები
7. საქართველოში დღეისათვის სახეზე გვაქვს ორი საინვესტიციო ფონდი, რომლებიც ახორციელებენ ქვეყნის ეკონომიკის სხვადასხვა დარგების დაფინანსებას (ინვესტირებას):
8. სს „საპარტნიორო ფონდმა“, რომელიც არის სახელმწიფო საინვესტიციო ფონდი (რომელიც შეიქმნა სატრანსპორტო, ენერგეტიკის და ინფრასტრუქტურის სფეროში არსებული მსხვილი სახელმწიფო საწარმოების კონსოლიდაციის ბაზაზე), საქმიანობა დაიწყო
9. სს „საპარტნიორო ფონდის“ აქტივების პორტფელი შედგება შემდეგი სტრატეგიული მნიშვნელობის კომპანიებისგან:
10. „თანაინვესტირების ფონდი“ (GCF), რომელიც წარმოადგენს კერძო საინვესტიციო ფონდს, დაფუძნდა
თემა 4.
1. ფიზიკური ან იურიდიული პირი (კერძო პირი ან ფირმა), რომელიც მოქმედებს მზღვეველის დავალებით და სახელით მისთვის მზღვეველის მიერ მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებში, არის
2. ფიზიკური ან იურიდიული პირი, რომელიც ახორციელებს დაზღვევის სფეროში საშუამავლო საქმიანობას, როგორც თავისი სამეწარმეო საქმიანობის სახეობას, არის
3. კანონი „დაზღვევის შესახებ“, რომელიც ქვეყანაში სადაზღვევო საქმიანობის მარეგულირებელი აქტია, განსაზღვრავს სადაზღვევო საქმიანობისა და ზედამხედველობის ძირითად საკითხებს, საქართველოს პარლამენტმა მიიღო
4. სადაზღვევო საქმიანობის ზედამხედველობისთვის, „დაზღვევის შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად, დაზღვევის სახელმწიფო ზედამხედველობის სამსახური შეიქმნა
5. „დაზღვევის შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად, 1997 წელს შეიქმნა დაზღვევის სახელმწიფო ზედამხედველობის სამსახური, რომელიც 2007 წელს შეუერთდა ფინანსური ზედამხედველობის სააგენტოს, ხოლო შემდეგ ეროვნულ ბანკს. შემდგომ დაზღვევის სახელმწიფო ზედამხედველობის სამსახურმა დამოუკიდებლად გააგრძელა ფუნქციონირება
6. აგროდაზღვევის პროექტი, რომელიც ითვალისწინებს სადაზღვევო კომპანიაში შესატანი სადაზღვევო პრემიის ნაწილი სუბსიდირდებას სახელმწიფოს მიერ, ხოლო დამზღვევს (გლეხს, ფერმერს) ეძლევა შესაძლებლობა დააზღვიოს მოსავალი თანადაფინანსებით, საქართველოში ამოქმედდა
7. 2006 წლამდე დაზღვევის სახელმწიფო ზედმახედველობის სამსახური გასცემდა ლიცენზიებს ყოველი ცალკეული დაზღვევის სახეობის განსახორციელებლად. 2006 წლიდან გაიცემა ლიცენზიები
8. იმისათვის რომ სადაზღვევო კომპანიამ მიიღოს დაზღვევის საქმიანობის განხორციელების ლიცენზია (საქართველოში), მას უნდა გააჩნდეს გარკვეული ოდენობის კაპიტალი. 2017 წლისთვის მინიმალური კაპიტალის ოდენობა სიცოცხლის და საპენსიო დაზღვევის განხორციელებისას შეადგენდა:
9. იმისათვის რომ სადაზღვევო კომპანიამ მიიღოს დაზღვევის საქმიანობის განხორციელების ლიცენზია (საქართველოში), მას უნდა გააჩნდეს გარკვეული ოდენობის კაპიტალი. 2017 წლისთვის მინიმალური კაპიტალის ოდენობა არასიცოცხლის დაზღვევის სახეობების დაზღვევის განხორციელებისას შეადგენდა:
10. იმისათვის რომ სადაზღვევო კომპანიამ მიიღოს დაზღვევის საქმიანობის განხორციელების ლიცენზია (საქართველოში), მას უნდა გააჩნდეს გარკვეული ოდენობის კაპიტალი. 2017 წლისთვის მინიმალური კაპიტალის ოდენობა გადაზღვევის განხორციელებისას (გადაზღვევის კომპანიებისთვის) შეადგენდა:
თემა 5.
1. მსოფლიო პრაქტიკაში, ფინანსური შუამავლების საბანკო ან არასაბანკო ხასიათისგან დამოკიდებულებით, ცნობილია ფასიანი ქაღალდების ბაზრის სამი ძირითადი მოდელი:
2. ეკონომიკურ ლიტერატურაში ფასიანი ქაღალდების ბაზრის სხვადასხვა საკლასიფიკაციო ნიშნები არსებობს, ტერიტორიული ნიშნის მიხედვით განასხვავებენ
3. ეკონომიკურ ლიტერატურაში ფასიანი ქაღალდების ბაზრის სხვადასხვა საკლასიფიკაციო ნიშნები არსებობს, ორგანიზებულობის ხარისხის მიხედვით განასხვავებენ
4. სამეურნეო სუბიექტი, რომელიც გარიგებებში მონაწილეობს თავისი სახელითა და თავისივე ანგარიშით, არის
5. ფასიანი ქაღალდი, გამოშვებული სააქციო საზოგადოების მიერ, რომელიც მის მფლობელს უფლებას აძლევს მიიღოს გარკვეული შემოსავალი (დივიდენდი) ემიტენტის მოგებიდან, არის
6. აქციონერის უფლების რეალიზაციის წესის მიხედვით სააქციო საზოგადოების აქციები შეიძლება იყოს
7. სასესხო ფასიანი ქაღალდი, რომელიც გამოშვებულია (ან უნდა იქნეს გამოშვებული) ემიტენტის მიერ და რომელიც ადასტურებს ემიტენტის ფინანსურ ვალდებულებას, საემისიო პირობების შესაბამისად გაუნაღდოს ობლიგაციონერს ნომინალური ღირებულება სარგებლით ან მის გარეშე, არის
8. ფასიანი ქაღალდი, დოკუმენტი, რომლითაც მისი გამცემი პირი კისრულობს უპირობო ვალდებულებას გადაიხადოს მასში ნაჩვენები თანხა პირადად ან სხვა პირს ავალებს მის გადახდას, არის
9. გადამხდელის ხელმოწერა იმის თაობაზე, რომ მან თამასუქი მიიღო გადასახდელად დადგენილ ვადაში და თანახმაა გადაიხადოს, არის
10. თამასუქის სახე, როდესაც თამასუქის გამცემი ავალებს სხვა პირს გადაუხადოს თამასუქში ნაჩვენები თანხა თამასუქში მითითებულ პირს, არის
11. დოკუმენტი, რომლის მიხედვითაც მოთხოვნის უფლება ერთი პირიდან გადაეცემა მეორეს, რაც არის ბანკის ვალდებულება მასში  განთავსებული დეპოზიტის გადახდაზე
12. დოკუმენტი, რომლის მიხედვითაც მოთხოვნის უფლება ერთი პირიდან გადაეცემა მეორეს, რაც არის ბანკის ვალდებულება მასში განთავსებული ანაბრის გადახდაზე
თემა 6.
1. საქართველოს სახელით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და მისი გარანტიით სხვა ორგანოების/დაწესებულებების მიერ დადებული ხელშეკრულებით აღებული, ეროვნული ვალუტით გამოსახული, აგრეთვე საქართველოს სახელით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიერ ეროვნულ ან უცხოურ კონვერტირებად ვალუტაში დენომინირებული სახელმწიფო ფასიანი ქაღალდების განთავსებიდან მიღებული და საერთაშორისო სავალუტო ფონდის მიერ საქართველოსთვის დამტკიცებული საფინანსო რესურსებიდან მიღებული სახელმწიფო საშინაო და საგარეო ვალების ჯამური თანხა, არის
2. ყველა სახის სახელმწიფო ორგანოთა მიერ ინდივიდუალურად გამოშვებული სახელმწიფო ფასიანი ქაღალდების ჯამი არის
3. საქართველოში, სახელმწიფო ფასიანი ქაღალდების შესაძენად აუქციონები ტარდება ბლუმბერგის ელექტრონული სავაჭრო სისტემის გამოყენებით. მათი შეძენა შეუძლია ნებისმიერ ფიზიკურ თუ იურიდიულ პირს – აუქციონში მონაწილეობის მიღება შესაძლებელია
4. ფინანსური ინსტრუმენტი, რომელიც გამოშვებულია თანხების მოზიდვის მიზნით საქართველოს სახელით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიერ, მოკლევადიანი, საშუალოვადიანი ან გრძელვადიანი, პროცენტიანი ან უპროცენტო სახით, გამოსახული ეროვნული ან კონვერტირებადი ვალუტით, არის
5. კანონი „სახელმწიფო ვალის შესახებ“ მიუთითებს ქართული სახელმწიფო ფასიანი ქაღალდების გრადაციას მათი ვადიანობის მიხედვით, რომლის თანახმად გრძელვადიან პერიოდად ითვლება
6. საქართველოში მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად, სახელმწიფო ობლიგაციების ემიტენტია
7. საქართველოში მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად, სახაზინო ვალდებულების გამოშვება ხდება
8. მეთოდი, რომლის დროსაც აუქციონში (სახელმწიფო ობლიგაციების შესყიდვისას) გამარჯვებული მყიდველი დაკმაყოფილდება განაცხადში მის მიერ მითითებული ფასით, არის
9. საქართველოსში, სახელმწიფო ობილაციების ნომინალური ფასი (2017 წლის მდგომარეობით) შეადგენს
10. საქართველოსში სახელმწიფო ფასიანი ქაღალდიდან მიღებული შემოსავალი (2017 წლის მდგომარეობით)
11. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიერ გამოშვებული ერთ წლამდე ვადიანობის დისკონტური ფასიანი ქაღალდი, რომელიც იყიდება დისკონტით, ანუ ნომინალზე დაბალ ფასად
12. ფინანსთა სამინისტროს მიერ გამოშვებული საშუალოვადიანი კუპონური სახელმწიფო ფასიანი ქაღალდი, რომლის გამოშვება ხდება 1-დან 10 წლამდე დაფარვის ვადით, კუპონის 6 თვეში ერთხელ გადახდით (2017 წლის მდგომარეობით), არის
13. საქართველოს კანონი „სახელმწიფო ვალის შესახებ”, ძალაში შევიდა
14. საქართველოს სახელმწიფომ 500 მლნ აშშ დოლარის ოდენობის სადებიუტო ევროობლიგაციები განათავსა ლონდონის საფონდო ბირჟაზე
თემა 7.
1. ფასების ფორმირების პროცესი (ფასიანი ქაღალდების ბაზარზე), არსებული ეკონომიკური პირობების, მოქმედი საკანონმდებლო ნორმებისა და დამკვიდრებული პრაქტიკის გათვალისწინებით, არის
2. გარკვეული საინვესტიციო ხარისხისა და მმართველობითი შესაძლებლობების ფულადი ეკვივალენტი, რომელიც დამოკიდებულია კონკრეტულ მიზნებსა და შეფასების მეთოდებზე, არის
3. ღირებულება, რომელიც აღნიშნულია ფასიანი ქაღალდის ბლანკზე, განისაზღვრება ემისიის პროცესში ფასიანი ქაღალდების მიმოქცევაში გაშვებისას დამფუძნებლების გადაწყვეტილებით (აქციონერები, ობლიგაციონერები), არის
4. ფასიანი ქაღალდის გაყიდვის ფასი მისი პირველადი განთავსებისას. იგი შეიძლება იყოს ნომინალურ ღირებულებაზე მეტი, ნაკლები ან ტოლი, არის
5. ღირებულება, რომელიც განისაზღვრება საწარმოს ფინანსური ანგარიშგების საფუძველზე, როგორც სააქციო საზოგადოების საკუთარი სახსრებით შექმნილი ქონების ღირებულების შეფარდება გამოშვებული აქციების რაოდენობასთან, არის
6. ღირებულება, რომლის მიხედვითაც ფასიანი ქაღალდები ირიცხება საწარმოს ბალანსზე მოცემულ მომენტში, განისაზღვრება როგორც ფაქტიური დანახარჯების თანხა ფასიანი ქაღალდების შეძენაზე ან გამოშვებაზე, არის
7. ღირებულება, რომელიც განისაზღვრება ფულადი ნაკადების დისკონტირების საფუძველზე დისკონტირების კოეფიციენტისა და ინვესტირების ნორმის გამოყენებით,  გამოიყენება ფასიანი ქაღალდების სამომავლო ღირებულების პროგნოზირებისთვის, არის
8. გაცვლის ღირებულება, რომელიც გამოიყენება ფასიანი ქაღალდების კონვერტაციისას, არის
9. ღირებულება, რომელიც ასახავს კონკრეტულ მომენტში თანაფარდობას ფასიანი ქაღალდების მიწოდებასა და მოთხოვნას შორის, განისაზღვრება როგორც თანაფარდობა მოცემულ მომენტში მიმდინარე ფასს, ანუ შეძენის შესაძლო ფასსა და ნომინალურ ფასს შორის, არის
10. ღირებულება, რომელიც განისაზღვრება როგორც ღირებულება მიმდინარე მომენტში, რომელიც ასახავს ბაზრის ნამდვილ კონიუქტურას მოთხოვნასა და მიწოდებაზე სრული და სარწმუნო ინფორმაციის პირობებში, ასევე საჭიროა მარკეტინგის დროს. გამოიყენება ვაჭრობების, კონკურსების და თავისუფალი ბაზრის სხვა ფორმების დროს ან მოთხოვნის (მიწოდების) საშუალო ფასის განსაზღვრისას, არის
11. ყველა მომავალი ფულადი სახსრების ნაკადების დაყვანილი ღირებულება, რომელსაც მიიღებს ფასიანი ქაღალდის მფლობელი შესაბამისი პერიოდის დროს, არის
12. ღირებულება, რომელიც განისაზღვრება ბირჟაზე, როგორც გარიგების საშუალო ფასი განსაზღვრულ პერიოდში, არის
13. ფასი, რომელიც განისაზღვრება, როგორც ფასიანი ქაღალდის ღირებულების სადაზღვევო ანაზღაურების სიდიდე, არის
14. გირაოს უზრუნველყოფის შესაძლო ღირებულება ფასიანი ქაღალდის სწრაფი გაყიდვის დროს, არის
15. ღირებულება, რომელიც განისაზღვრება საწარმოთა ლიკვიდაციის დროს ფასიანი ქაღალდების გამოსასყიდად და დასაფარავად, გვიჩვენებს მატერიალური და არამატერიალური აქტივების ღირებულების რა ნაწილი (შესაძლო რეალიზაციის ფასებით) დარჩება კრედიტორებთან ანგარიშსწორების შემდეგ ერთ ფასიან ქაღალდზე გაანგარიშებით, არის
16. მეთოდი, რომელიც წარმოადგენს ბაზრის კონიუნქტურის დეტალურ ანალიზს, შინაგანი კავშირების და მოვლენების ურთიერთმიმართების შეცნობას, განვითარების პროგრესული ტენდენციების და სრულყოფის შესაძლებლობების განსაზღვრის მიზნით, არის
17. მეთოდი, რომელიც მდგომარეობს განსაზღვრული სახის ფასიანი ქაღალდის ბაზრის კონიუქტურის ცვლილების საერთო ტენდენციის განსაზღვრაში, არის
18. ფაქტორები, რომლებიც ზემოქმედებას ახდენენ მთელ საფონდო ბაზარზე, ახასიათებენ ეკონომიკის საერთო მდგომარეობას, არის
19. მაკროეკონომიკური ტენდენციების შესწავლა, რომელიც გავლენას ახდენს ფასების მოძრაობაზე, მათი გავლენა ფასიანი ქაღალდების ღირებულების დინამიკაზე, ემიტენტების საქმიანობის და ფასიან ქაღალდებზე ფასების ცვლილების მიზეზების შესწავლა, ფასიანი ქაღალდების სამომავლო შემოსავლიანობის პროგნოზირება ფასების მოძრაობის ტენდენციების საფუძველზე, რომლის საფუძველზე პროგნოზირდება აქციების კურსების მოძრაობის სავარაუდო მიმართულება, არის
20. საწარმოს მუშაობის მნიშვნელოვანი ხარისხობრივი მაჩვენებელი, რომელშიც განზოგადოებულია შემოსავლების, დანახარჯების, საქონლის ბრუნვადობის, ძირითადი საშუალებების გამოყენების, სამუშაო ძალის, საკუთარი და ნასესხები კაპიტალის მდგომარეობა, არის
21. მონაცემების შესწავლა ფასებზე წარსულში და ტენდენციების გამოვლენა ფასების დინამიკის განსაზღვრისთვის, მათი ციკლურობის დადგენა მიმდინარე და მომავალ პერიოდში, ტრენდების დადგენა, არის
22. ფასიანი ქაღალდების ბაზრის მდგომარეობის განმაზოგადებელი მაჩვენებელი, რომელიც გაითვლება როგორც საშუალო სიდიდე მასში შემავალი ფასიანი ქაღალდების საკურსო ღირებულების საფუძველზე, არის
თემა 8.
1. ორმხრივი ან მრავალმხრივი შეთანხმებები, რომელთა ფასი წარმოადგენს მათ საფუძველში ჩადებული სიდიდის  წარმოებულს, არის
2. წარმოებულ ფინანსურ ინსტრუმენტებს ასევე უწოდებენ
3. ორ მხარეს შორის მყიდველსა და გამყიდველს  შორის (დროის კონკრეტულ მომენტში განხორციელებული) დადებული გარესაბირჟო გარიგება, რომლის თანახმად გამყიდველი იღებს ვალდებულებას წინასწარ შეთანხმებულ (გარიგების დადებისას შეთანხმებულ) ფასად მიაწოდოს მყიდველს   განსაზღვრული საქონელი, განსაზღვრულ ვადებში და განსაზღვრულ ადგილზე, არის
4. ერთი ქვეყნის ვალუტის ფასი გამოსახული სხვა ქვეყნის ვალუტაში, რომელიც დადგენილია გარიგების დადების მომენტში (იმ პირობით, რომ   ბანკი-კონტრაგენტები განახორციელებენ ვალუტების გაცვლას გარიგების დადებიდან მეორე სამუშაო საბანკო დღეს), არის
5. განსაზღვრული ვადის შემდგომ მომავალში  საბირჟო აქტივის ყიდვა-გაყიდვის სტანდარტული საბირჟო შეთანხმება, რომლის ფასიც გარიგების მხარეების მიერ განისაზღვრება გარიგების დადების დროს, არის
6. ღია პოზიციის ლიკვიდაციის მეთოდი უკუგარიგების მეშვეობით, გარიგება, რომელიც ახორციელებს ადრე გახსნილი პოზიციის დახურვას, არის
7. ფინანსური ფიუჩერსები კლასიფიცირდება ოთხი ძირითადი ჯგუფის მიხედვით:
8. ფასიანი ქაღალდი, კონტრაქტი, რომლის მყიდველი იძენს უფლებას განსაზღვრული პერიოდის განმავლობაში ფიქსირებულ ფასში იყიდოს ან გაყიდოს აქტივი ან უარი განაცხადოს გარიგებაზე, გამყიდველი კი ვალდებულებას იღებს კონტრაგენტის მოთხოვნით ფულადი პრემიის სანაცვლოდ აღნიშნული უფლების რეალიზაციის უზრუნველყოფაზე, არის
9. ოფციონის მყიდველი ოფციონის გამყიდველს უხდის ოფციონურ პრემიას -ოფციონის შეძენის ფასს. პრემია შედგება ორი შემადგენელისგან – შიდა ღირებულებისგან  (intrinsic value), რომელიც დამოკიდებულია საბაზისო აქტივის ფასსა და სტრაიკ ფასზე, და
10. სავაჭრო-საფინანსო გაცვლითი სახის ოპერაცია, რომელიც გულისხმობს აქტივების გადაცვლას, სადაც გარიგების დადებას ფასიანი ქაღალდების, ვალუტის ყიდვაზე (გაყიდვაზე) თან ახლავს უკუგარიგების დადება ანუ იგივე საქონლის განსაზღვრული ვადის შემდგომ გაყიდვის (ყიდვის) ოპერაცია, არის
11. საშუალო შეწონილი კრედიტების რეფინანსირების განაკვეთი, რომლის დადგენა ხორციელდება ლონდონის ბანკთაშორისი ბირჟის მიერ, არის
12. ფასიანი ქაღალდის სახით გაფორმებული ვალდებულება (წარმოებული ფასიანი ქაღალდი), რომელიც განსაზღვრულ ფასში პირველადი განთავსებისას  ემიტენტების მიერ გაყიდული სხვა ფასიანი ქაღალდების (აქცია ან ობლიგაცია)    ყიდვის საშუალებას იძლევა, არის
თემა 9.
1. ერთი ფიზიკური ან იურიდიული პირის საკუთრებაში არსებული ფასიანი ქაღალდები თამასუქის ჩათვლით (რაც შეეხება საინვესტიციო პორტფელს, ის მოიცავს სხვადასხვა სახეობის აქტივებს – ფასიანი ქაღალდები, უძრავი ქონება, საქონელი, დეპოზიტები და ა.შ.), არის
2. შემადგენლობის მიხედვით ფასიანი ქაღალდების პორტფელი შეიძლება იყოს:
3. ფულადი სახსრების პირველადი სიდიდის ცვლილების შესაძლებლობის მიხედვით, რომლებიც ჩადებულია პორტფელში, გამოყოფენ ფასიანი ქაღლადების პორტფელის შემდეგ სახეებს:
4. ტერიტორიული ნიშნის მიხედვით განასხვავებენ:
5. დარგობრივი კუთვნილების მიხედვით ფასიანი ქაღალდების პორტფელები შეიძლება იყოს
6. პორტფელის განსაზღვრული სტრუქტურის შექმნის პროცესი, ე.ი. სხვადასხვა სახის ფასიანი ქაღალდების კომბინაციის შედგენა განსაზღვრული მიზნით, არსი
7. ფასიანი ქაღალდების პორტფელის ჩამოყალიბების ძირითადი  პრინციპებია:
8. მსოფლიო პრაქტიკაში გათვალისწინებულია პოტენციური ინვესტორების  ტიპების შემდეგი კლასიფიკაცია:
9. ვადიანი კონტრაქტების და გარიგებების დადების სისტემა, რომელიც ითვალისწინებს მომავალში ფასების სავარაუდო ცვლილებას, კურსების ცვლილებას და მიზნად ისახავს ამ ცვლილებების არასასურველი შედეგების თავიდან აცილებას, არის
10. გულისხმობს კარგად დივერსიფიცირებული პორტფელის შექმნას რისკის წინასწარ განსაზღვრული დონით და პორტფელის ხანგრძლივი შენარჩუნებით უცვლელ მდგომარეობაში, გულისხმობს
11. ფასიანი ქაღალდების პორტფელის მართვის პასიური ფორმა ხორციელდება  შემდეგი ძირითადი მეთოდების დახმარებით:
თემა 10
1. ადეკვატურობის ინფორმაციის მიღების და მათ საფუძველზე შესრულებული ანალიზის ხარისხის უზრუნველსაყოფად გამოიყენებული სარეიტინგო სისტემა, რომელიც ეფუძნება კვარტალური ანგარიშგების მონაცემებს, ასევე ბანკის შესახებ სხვა ხელმისაწვდომ ინფორ­მაციას, ადგილზე ჩატარებული შემოწმების ანგარიშებში ასახული ინფორმაციის ჩათვლით, არის
2. CAEL-ის სარეიტინგო სისტემის კომპონენტებია
3. ვალი, რომელსაც სხვა დეპოზიტებსა და სესხებთან შედარებით აქვს გადახდის (დაფარვის) უფრო დაბალი პრიორიტეტი, ანუ ხელშეკრულების საფუძველზე მხარეები თანხმდებიან, რომ ბანკის მძიმე ფინანსური მდგომარეობის, გაკოტრების ან ლიკვიდაციის შემთხვევაში, სუბორდინირებული ვალის კრედიტორის მოთხოვნების დაკმაყოფილება მოხდება მხოლოდ ყველა სხვა კრედიტორთა მოთხოვნების სრულად დაკმაყოფილების შემდეგ, არის
4. აქტივებზე უკუგების კოეფიციენტის აბრევიტურაა
5. ROE – კაპიტალზე უკუგების კოეფიციენტი.
6. ანალიტიკოსი (დოკუმენტალური ზედამხედველობის განყოფილების ანალი­ტიკოსი) ვალდებულია ანალიზის შედეგებით დასკვნა მოამზადოს, ფინანსური ანგარიშგების მიღებიდან
7. როგორც სადაზღვევო სისტემის ზედამხედველობის საერთაშორისო გამოცდილება მოწმობს დაზღვევის ზედამხედველობის ორგანოს ძირითადი ფუნქციებია:
8. ზედამხედველობის ორგანო უფლებამოსილია გააუქმოს ლიცენზია. გაუქმების იურიდიული შედეგია ის, რომ სადაზღვევო კომპანიას აღარ აქვს უფლება გააფორმოს ახალი კონტრაქტი. ლიცენზიის გაუქმება შესაძლებელია ქვემოთ მოცემული შემთხვევების არსებობისას:
9. საქართველოში მოქმედი მიკროსაფინანსო ორგანიზაციების სამართლებრივი რეგულირების წყაროა კანონი „მიკროსაფინანსო ორგანიზაციების შესახებ”, რომელიც  ეროვნული ბანკის მიერ მიღებული იქნა
10. საქართველოს მიკროსაფინანსო ორგანიზაციების განვითარებისა და მხარდაჭერის ასოციაცია – დაფუძნდა
თემა 11
1. მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში ფინანსური ბაზრების რეგულირება, როგორც წესი, ხორციელდება ორი სხვადასხვა მოდელის ფარგლებში. პირველი მოდელი გულისხმობს რეგულირებას, ძირითადად, სახელისუფლებო ორგანოებით და ზედამხედველობის, კონტროლის, ოპერაციების განხორციელების წესების დადგენის უფლებამოსილებათა მხოლოდ მცირე ნაწილი გადაეცემა ბაზრის პროფესიონალი  მონაწილეების გაერთიანებებს. მეორე მოდელი გულისხმობს
2. საფონდო ბაზარზე საქმიანობის განსაკუთრებული ხასიათის გათვალისწინებით, მარეგულირებელი ორგანო საკუთარ თავზე იღებს ბაზარზე ურთიერთობების ორგანიზების ფუნქციას. ხშირ შემთხვევაში, ეს გულისხმობს ორგანიზაციების ან ფიზიკური პირების  საფონდო ბაზარზე საქმიანობისთვის დაშვების მკაცრ სისტემას. ამერიკის შეერთებულ შტატებში ასეთ ორგანოს წარმოადგენს
3. ფინანსური ბაზრის რეგულირების მსოფლიო პრაქტიკაში საერთო ტენდენციას წარმოადგენს
4. თუ ვეცდებით გადასაჭრელი ამოცანების თვალსაზრისით დავალაგოთ მსოფლიო საფინანსო ბაზრის მარეგულირებელი ინსტიტუტების სისტემა, მივიღებთ შემდეგ სურათს: პირველი დონე – ჯგუფი 20 და ფინანსური სტაბილურობის საბჭო, მეორე დონე – საერთაშორისო საფინანსო ინსტიტუტები, მესამე დონე
5. 2008 წლის ნოემბრის (ვაშინგტონი) G20-ის ლიდერების დეკლარაციაში ფინანსური ბაზრების და მსოფლიო ეკონომიკის შესახებ –  Declaration of the Summit on Financial Markets and the World Economy – განისაზღვრა მსოფლიო ფინანსური ბაზრის რეგულირების სისტემის რეფორმირების ძირითადი პრინციპები:
6. ყველაზე მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილებები G20-ის ფარგლებში (ფინანსთა მინისტრების და ცენტრალური ბანკების ხელმძღვანელების, ხოლო სახელმწიფო მეთაურთა ერთობლივი განცხადება შეიცავს საერთაშორისო ფინანსური არქიტექტურის და რეგულირების სისტემის დეტალურ გეგმას, რომლებიც შემდგომ, ძირითადად, მხოლოდ კონკრეტდება) მიღებულ იქნა
7. მსოფლიო ფინანსური სისტემის რეფორმირების ყველაზე ზოგადი პრინციპები (რის გამოც, ერთი შეხედვით, ისინი ატარებენ დეკლარაციულ ხასიათს) ყალიბდება და რეალურად ინერგება პრაქტიკაში (მაგრამ მათ უკან, პირველ რიგში, დგას მთელი რიგი საერთაშორისო ორგანიზაციების და ეროვნული მარეგულირებელი ორგანოების გაწეული სამუშაო)
8. ორგანო, რომელიც უშუალოდ ამზადებს მასალებს G20-თვის, აანალიზებს მისი გადაწყვეტილებების განხორციელების შედეგებს, ასევე კოორდინაციას უწევს ყველა ეროვნული და საერთაშორისო მონაწილის საქმიანობას, არის
9. იერარქიაში მეორე ორგანოს, რომელიც წყვეტს მსოფლიო ფინანსური სისტემის განვითარებისა და რეფორმირების საერთო საკითხებს, წარმოადგენს ფინანსური სტაბილურობის საბჭო (Financial Stability Board) – FSB. რომელიც დაარსდა, როგორც ფინანსური სტაბილურობის ფორუმი (Financial Stability Forum) გერმანიის ფედერაციული ბანკის პრეზიდენტის ჰანც ტიტმაიერის ინიციატივით
10. G20-ის გადაწყვეტილებების პრაქტიკაში განხორციელების კონტროლი  ევალება, პირველ რიგში,
თემა 12.
1. ერთადერთი ორგანიზებული ფასიანი ქაღალდების ბაზარი საქართველოში, რომელიც ჩამოყალიბდა USAID-ის დახმარებით და მოქმედებს ამერიკელი ექსპერტების დახმარებით შემუშავებულ საკანონმდებლო ჩარჩოებში, პასუხობს ფასიანი ქაღალდებით ვაჭრობის საერთაშორისოდ დამკვიდრებული პრაქტიკის საბაზისო მოთხოვნებს, არის
2. საქართველოს საფონდო ბირჟა, საქართველოს ფასიანი ქაღალდების ბაზრის პროფესიონალთა ბირთვის, მოწინავე ქართული ბანკების, საინვესტიციო და სადაზღვევო კომპანიების ინიციატივით დაფუძნდა
3. საქართველოს საფონდო ბირჟა მოქმედებს „მეწარმეთა შესახებ” და „ფასიანი ქაღალდების ბაზრის შესახებ“ საქართველოს კანონების შესაბამისად, მისი ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმაა
4. ბირჟის საწესდებო კაპიტალი შეადგენს
5. საქართველოს საფონდო ბირჟის საწესდებო კაპიტალი დაყოფილია 3 000 000 (სამ მილიონ) ცალ აქციად, რომელთაგან თითოეულის ნომინალური ღირებულება შეადგენს
6. ბირჟის მართვის უმაღლეს ორგანოს წარმოადგენს
7. საქართველოს საფონდო ბირჟის სამეთვალყურეო საბჭო შედგება 12 წევრისგან, რომელთაც აქციონერთა საერთო კრება ირჩევს
8. საქართველოს საფონდო ბირჟის შემოსავლები იქმნება:
9. საქართველოს საფონდო ინდექსის გაანგარიშება ხდება
10. საქართველოს საფონდო ბირჟაზე, თუ გარიგება საბროკერო კომპანიის მონაწილეობით დაიდო, იგი ვალდებულია (მარეგულირებელი ორგანოს და ბირჟის წესების შესაბამისად) მოახდინოს ფასიანი ქაღალდების რაოდენობისა და ფასის დაფიქსირება ბირჟაზე, გარიგების დადებიდან არაუგვიანეს
11. ლისტინგში ფასიანი ქაღალდების დაშვებისას ემიტენტი/წევრი ბირჟის სასარგებლოდ იხდის გადასახდელებს, რომლის ოდენობა და გადახდის პერიოდულობა დგინდება სამეთვალყურეო საბჭოს მიერ დადგენილი წესით, A კატეგორიის ლისტინგის შემთხვევაში
12. ლისტინგში ფასიანი ქაღალდების დაშვებისას ემიტენტი/წევრი ბირჟის სასარგებლოდ იხდის გადასახდელებს, რომლის ოდენობა და გადახდის პერიოდულობა დგინდება სამეთვალყურეო საბჭოს მიერ დადგენილი წესით, B კატეგორიის  ლისტინგის შემთხვევაში
თემა 13
1. ძვირფას ლითონებსა და ოქროში კოტირებად ფასიან ქაღალდებზე (ოქროს სერტიფიკატები, ობლიგაციები, ფიუჩერსები) დადებული გარიგებების მონაწილეებს შორის ეკონომიკური ურთიერთობების სფეროს წარმოადგენს
2. ძვირფასი ლითონების (ზოდების, მონეტების, საიუვილერო ნაკეთობების სახით) ბრუნვიდან ამოღება, შენახვა არა შემოსავლის მიღების მიზნით, არამედ მომავალში მისი ღირებულების ზრდის შემთხვევაში მოგების მიღების მიზნით, რომელიც თანამედროვე პირობებში განპირობებულია კაპიტალების ინფლაციისაგან დაზღვევის მიზნით სახელმწიფოს ოქროს რეზერვის შექმნაში, არის
3. ამერიკული დოლარის საერთოევროპული ბაზარი, რომელიც გამოირჩევა მაღალი მობილობით და ოპერატიულობით, ხასიათდება ევროვნული მთავრობებისა  და სახელმწიფო რეგულირების  მხრიდან ნაკლები კონტროლით, უფრო მისაღები საპროცენტო განაკვეთებით, შედგება რამდენიმე ასეული შუამავალი ბანკებისგან, რომლებიც მდებარეობენ ევროპის უმსხვილეს ფინანსურ ცენტრებში, მოიხსენიება როგორც
4. ძვირფასი ლითონების საერთაშორისო ბაზარზე გამოპყენებადი წონის საზომის ერთეული, რომელსაც იყენებენ ბანკები და იუველირები, ე.წ. (ოქროს ტროას უნცია), უდრის
5. ფიუჩერსული და ოფციონური ვადიანი გარიგებები ფიზიკური ოქროს მიწოდების გარეშე, რომლებსაც ახორციელებენ ბანკები საბირჟო ბაზარზე, მოიხსენიება, როგორც გარიგებები
6. ძვირფასი ლითონების ბაზარზე ვაჭრობა  ძირითადად მიმდინარეობს (მათ ასევე უწოდებენ საბანკო ლითონებს)
7. მსოფლიოში ძვირფასი ლითონების ბაზრები ფუნქციონირებს 24 საათის განმავლობაში. კალენდარული დღეღამის პერიოდში იგი მუშაობას იწყებს
8. ჩატარებული ოპერაციების მოცულობაზე, ნაირსახეობაზე და რეჟიმზე დამოკიდებულით გამოიყოფა ძვირფასი ლითონების ბაზრების შემდეგი სახეობები:
9. ოქროს არალეგალური ვაჭრობა, რომელიც ფუნქციონირებს  მკაცრი რეგულირების ან სახელმწიფოებრივი   ვეტოს პირობებში, ხორციელდება
10. ოქროსა  და სხვა ქიმიური ელემენტების შენადნობი, რომლის შემადგენლობა დადგენილია ნორმატიუ­­ლი საბუთით, არის
11. ლითონის სიწმინდე 1000 ლიგატურულ წონაში  უნდა იყოს  ქიმიურად წმინდა ოქროს არანაკლებ 995 წილისა.  ზოდზე აუცილებელი ნიშნების სახით უნდა დაიტანონ: სერიული ნომერი, სინჯი, დამამზადებლისა და სინჯების ზედამხედველობის ორგანოს  დაღი და წონა სიზუსტით ტროას უნციის
12. ძვირფასი ლითონების საერთაშორისო ბაზარზე ოპერაციებს განხორციელებელი მონაწილის –  საწარმოო მომხმარებლების ჯგუფში შედის სამრეწველო და საიუველირო წარმოება, ასევე ოქროს გაკეთილშობილების წარმოება
13. ოქრო გამოიყენება ეკონომიკის სხვადასხვა სექტორში, შესაბამისად ოქროს ბაზრის საკვანძო მომხმარებლებში შედიან სამრეწველო მომხმარებლები, რომლებიც ინტენსიურად და სტაბილურად ახორციელებენ ოქროს შესყიდვებს და იყენებენ სხვადასხვა დარგში. გამოყოფენ ოქროს მომხმარებლების სამ ძირითად ჯგუფს: საიუველირო წარმოება, ელექტრონული წარმოება და
14. ლონდონის ოქროს ფიქსინგის სისტემა – LGF – შეიქმნა
თემა 14.
1. ეკონომიკური ურთიერთობებია, რომლებიც ფულადი სახსრების ფონდების ფორმირებასა და გამოყენებასთან არის დაკავშირებული და რომელთა მონაწილეები, როგორც მინიმუმ, ორი სხვადასხვა სახელმწიფოს სუბიექტები, რეზიდენტები ან წარმომადგენლები არიან, არის
2. მსოფლიო ფინანსური რესურსები თავმოყრილია სამ ძირითად წყაროში:
3. ბრეტონ-ვუდსის სავალუტო-საფინანსო კონფერენციაზე (1944 წ.) შეიქმნა ორი ინსტიტუტი
4. საერთაშორისო სავალუტო ფონდი (სსფ) შეიქმნა ბრეტონ-ვუდსის სავალუტო-საფინანსო კონფერენციზე
5. ტარიფებისა და ვაჭრობის ზოგადი შეთანხმება (GATT), რომელიც 1947 წელს ლიბერალური ეკონომიკური და საბაჟო პოლიტიკის მხარდასაჭერად შეიქმნა, 1995 წლიდან კი რეორგანიზებული იქნა და ეწოდება
6. სსფ-ს შეთანხმების საფუძველზე, ქვოტის 25% გადახდილი უნდა იქნას სარეზერვო აქტივების სახით SDR-ით ან სარეზერვო ვალუტით, ხოლო 75 %
7. SDR ღირებულების დაწესება ყოველწლიურად მიმდინარეობს ხუთი ვალუტის
8. 2018 წლის მდგომარეობით, 1 SDR-ს ღირებულება  დაახლოებით
9. სსფ-ს პრაქტიკაში 1974 წლის სექტემბრიდან, მისი წევრი ქვეყნების დაფინანსებისთვის, რომელიც ითვალისწინებს მათი ხანგრძლივი პერიოდის მანძილზე უფრო დიდი მასშტაბებით დაკრედიტებას საგადასახდელო ბალანსის წონასწორობის დარღვევის აღსაკვეთად, თუ ის გამოწვეულია წარმოების სტრუქტურული დაუბალანსებლობით, შემოღებულ იქნა
10. დღეისათვის მსოფლიო ბანკის ჯგუფში შედის შემდეგი ორგანიზა­ცი­ე­ბი:
თემა 15.
რეკონსტრუქციისა და განვითარების საერთაშორისო ბანკი (ინგ. – International Bank for Reconstruction and Development – IBRD) წარმოადგენს მსოფლიო ბანკის ძირითად საკრედიტო დაწესებულებას. იგი გაეროს სპეციალიზებული სახელმწიფოთაშორისი საინვესტიციო ინსტი­ტუ­ტია, რომელიც შეიქმნა ბრე­ტონ-ვუდსის საერთაშორისო სავალუტო-საფინანსო კონფერენციის გა­დაწ­ყვეტილების შესაბამისად,
2017 წლის მდგომარეობით, რეკონსტრუქციისა და განვითარების საერთაშორისო ბანკის წევრია 189 ქვეყანა, თუმ­ცა მასში ლიდერის როლი განეკუთვნება 7 ქვეყანას:
მსოფლიო ბანკთან საქართველო თანამშრომლობს
საერთაშორისო ანგარიშსწორების ბანკი (იგი წარმოადგენს უძველეს საერთაშორისო ორგანიზაციას საერთაშორისო სავალუტო-საფინანსო თანამშრომლობის დარგში) შეიქმნა შვეიცარიასთან (რომლის ტერიტორიაზეც ფუნქციონირებს ბანკი)  ექვსი სახემწიფოს მთავრობათაშორისი შეთანხმების კონვენციის საფუძველზე, ეს სახელმწიფოებია
საერთაშორისო ანგარიშსწორების ბანკის ძირითად მიზნებს არ განეკუთვნება:
რეგიონალიურ საერთაშორისო დაფინანსო ორგანიზაციებს არ მიკეუთვნება:
ევროპის ცენტრალური ბანკი (ეცბ, ინგ. – European Central Bank) – ევროკავშირისა და ევროზონის ცენტრალური ბანკია, რომელიც დაფუძნდა
ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკი (ინგ. – Europen Bank for Reconstruction and Development – EBRD), ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნების მხარდაჭერის აღ­მო­ჩენის მიზნით, დირექტიული გეგმიანი მეურნეობიდან საბაზრო ეკონო­მიკაზე გადასვლის პროცესში, შეიქმნა
ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკი აფინანსებს ეკონომიკის მრავალ დარგს, მაგრამ არ აფინანსებს შემდეგ საქმიანობებს:
ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკის უმაღლესი მმართველობის ორგანოა (რომელშიც თითოეული აქციონერი ნიშნავს თავის მმართველს, როგორც წესი, ფინანსთა მინისტრს)
აზიის განვითარების ბანკი (ინგ. – The Asian Development Bank – ADB), რომლის შტაბ-ბინა მდებარეობს ფილიპინების დედაქალაქ მანილაში, შეიქმნა აზია-წყნარი ოკეანის რეგიონის ქვეყნების სოციალური და ეკონომიკური განვითარების ხელშეწყობის მიზნით,  მუშაობა დაიწყო
Categories: ტესტები | დატოვე კომენტარი

ფულის მიმოქცევა და კრედიტი (ტესტი)

ფულის მიმოქცევა და კრედიტი. ფინალური
თემა 1.
1. მკვლევართა უმეტესობა იზიარებს შეხედულებას, რომ პირველი ფული იყო
2. პირველი ბერძნული ოქროს მონეტები გამოუშვა
3. 1913 წლიდან დოლარის წარმოებაზე, გავრცელებასა და აღრიცხვაზე პასუხისმგებელია
4. ევრო უნაღდო მიმოქცევაში შემოღებულ იქნა
5. ევრო ნაღდ მიმოქცევაში შემოღებულ იქნა
6. პირველი ფულადი ნიშანი, რომელიც საქართველოს ტერიტორიაზე მიმოიქცეოდა, იყო
7. კოლხური თეთრის ყველაზე პოპულარული ტიპია მონეტები
8. ქართულ მონეტებზე, რელიგიური სიმბოლო ჯვარი პირველად დაიტანა
9. პირველად ქართული წელთაღრიცხვა ქორონიკონი დაფიქსირებულია
10. 1918-1921 წ.წ. საქართველოში სრულფასოვანი ეროვნული ვალუტის შემოღების მოსამზადებელი სამუშაოები 1918 წლიდან მიმდინარეობდა. ვალუტის ძირითად სახელადშეირჩა
11. ყოფილი სსრ კავშირის დაშლის და საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდგომ, დორებითი ფულადი ერთეული კუპონი მიმოქცევაში შემოვიდა
თემა 2.
1. ეკონომიკურ მეცნიერებაში ცნობილია ფულის წარმოშობის ორი ძირითადი თეორია
2. ნებისმიერი ეკონომიკური სისტემის პირობებისათვის ფული ასრულებს სამ ძირითად ფუნქციას:
3. ქაღალდის ფულის ასევე უწოდებენ
4. როდესაც ფული რეალური ღირებულების ფორმას იღებს, მას ეწოდება
5. ფულადი მიმოქცევის აუცილებელ ატრიბუტს ხურდა ფული ან წვრილი მონეტა წარმოადგენს, რომელიც ცნობილია
6. ეკონომიკურ ლიტერატურაში, ფულის თეორიებიდან ცნობილია სამი ძირითადი მიმართულება:
7. ფულს აიგივებდა ძვირფას ლითონებთან – ოქროსთან და ვრცხლთან და ეხმიანებოდა კაპიტალის თავდაპირველი დაგროვების ეპოქას
8. ფულის თეორია, რომელიც უარყოფს ფულის შინაგანი ღირებულების არსებობას, რომ გაამართლოს მონეტის გაყალბების შესაძლებლობა ხაზინის შემოსავლების გადიდების მიზნით, არის
9. ფულის თეორია, რომლის არსი მდგომარეობს ფულის ღირებულებისა და ფასების განსაზღვრის საფუძვლად მიმოქცევაში არსებული ფულის რაოდენობის წარმოჩენაში, არის
10. ფულის რაოდენობრივი თეორიის განტოლების (ფიშერის ფორმულა) თანახმად მიმოქცევაში ფულის მასა ტოლია
თემა 3.
1. ფულის ნაღდ და უნაღდო ფორმებში უწყვეტად მოძრაობის პროცესს წარმოადგენს
2. ნაღდი ფულადი ნიშნების (ბანკნოტების, სახაზინო ბილეთების, გადახურდავებადი მონეტების) მოძრაობის პროცესს წარმოადგენს
3. ნაღდი-ფულადი ბრუნვის ორგანიზება ხორციელდება სახელმწიფოს მიერ
4. საქართველოში მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად, საბანკო დაწესებულებების ან სხვა საშუ­ალებებით გადამხდელის სახსრების მიმღებისათვის გადაცემის მიმ­დევ­რობით შესრულების პროცესი არის
5. საქონლისა და მომ­სახურების ღირებულების გადახდა ნაღდი ფულის მონაწილეობის გარეშე ბანკის მეშვეობით მყიდველის ანგარიშიდან მიმწოდებლის ანგარიშზე თანხის გადარიცხვის გზით, არის
6. საქართველოში მოქმედი „უნაღდო ანგარიშსწორების წესების” შესაბამისად, უნაღდო ანგარიშსწო­რებისას გამო­იყე­ნე­ბა:
7. საქართველოს კანონმდებლობით შე­სა­ბამისი უფლებებით აღჭურვილი მესამე მხარის მიერ ბანკისთვის დად­გენილი ფორმით მიცემული დავალება, გადამხდელის ანგარი­ში­დან მისი თანხმობის გარეშე ფულადი სახსრების უპირობო ჩამოწერაზე, არის
8. ემიტენტი ბანკის მყარი ვალდებულება, საქონლის ან მომსახურების გამყიდველს გადაუხადოს განსაზღვრული ფულადი სახსრები საქონლის გაგზავნის ან მომსახურების გაწევის დამადასტურებელი დოკუმენტების დროულად და სათანადოდ წარ­მოდ­­გენისას, არის
9. საქართველოს საბანკო სფეროს საგადახდო სისტემების ინ­ფრასტრუქ­ტურა მოიცავს ორ დამოუკიდებელ სეგმენტს:
10. საქართველოში მიმოქცევაში მთლიანი ფულადი მასის გასაანგარიშებლად გამოიყენება
11. საქართველოში მიმოქცევაში მთლიანი ფულადი მასის გასაანგარიშებლად გამოიყენება შემდეგი ფულადი აგრეგატები
12. ბანკებს გარეთ არსებული ნაღდი ფული (მიმოქცევაში არსებული ეროვნული ვალუტა, კომერციული ბანკების სალაროებში ნაშთების გარეშე), არის ფულადი აგრეგატი
თემა 4.
1. სახელმწიფოს მიერ ქვეყანაში დადგენილი ფულადი მიმოქცევის ორგანიზაციული ფორმა, რომელიც ისტორიულადაა ჩამოყალიბებული და დამკვიდრებული ეროვნული კანონმდებლობით, არის
2. ფულადი სისტემის ტიპები დიდად არის დამოკიდებული იმაზე, თუ ფული როგორი ფორმით ფუნქციონირებს: როგორც საქონელი – საყოველთაო ექვივალენტის, თუ ღირებულების ნიშნის ფორმით. აქედან გამომდინარე გამოყოფენ ფულად სისტემათა ორ ძირითად ტიპს:
3. კანონმდებლობით დაწესებული ფასის ნიშანი, რომელიც გამოიყენება ყველა საქონლის ღირებულების საზომად და მათი ფასების გამოსახატავად, არის
4. ლითონური ფულადი სისტემისათვის დამახასიათებელია ორი ძირითადი ტიპი
5. ისეთ ფულად სისტემას, როცა საყოველთაო ეკვივალენტის როლში ორი ლითონი (ძირითადად ოქრო და ვერცხლი) გამოდის ეწოდება
6. არსებობს ბიმეტალიზმის სამი სხვადასხვა სისტემა:
7. მიმოქცევაში მყოფი ორივე ლითონის (ძირითადად ოქროსა და ვერცხლის) მონეტები ერთმანეთისაგან დამოუკიდებლად მიმოიქცევა. ორივე ლითონის მონეტას თავისი ღირებულება გააჩნია
8. ფულის ისეთი მიმოქცევა, როდესაც ოქროსა და ვერცხლს შორის ღირებულების თანაფარდობა სახელმწიფოს მიერაა დაწესებული, არის
9. განვითარებული საბაზრო ეკონომიკის პირობებში (XIXს.), როდესაც საერთაშორისო ვაჭრობამ დიდ მასშტაბებს მიაღწია, კიდევ უფრო გაძლიერდა ოქროს, როგორც მსოფლიო ფულის მნიშვნელობა, დაიწყო ოქროს მონომეტალიზმის სისტემის აღზევება. იგი პირველად შემოღებულ იქნა 1816 წელს
10. ფულადი სისტემა, რომლის დროსაც საყოველთაო ექვივალენტის როლს ერთი რომელიმე ლითონი – ვერცხლი ან ოქრო ასრულებს, არის
11. ოქროს მონომეტალიზმის სამი სახე არსებობს:
12. საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე ერთადერთ კანონიერ საგადამხდელო საშუალებად გამოცხადდა ახალი ქართული ეროვნული ვალუტა „ლარი”, გამოცხადდა
თემა 5.
1.    ფასების საერთო დონის ცვლილება გამოიხატება
2. ქვეყანაში ყველაზე ხშირად მოხმარებადი საქონლისა და მომსახურების ჩამონათვალი, რომელიც ასახავს ქვეყნის საშუალო მომხმარებლის ხარჯების სტრუქტურას და გამოიყენება სამომხმარებლო ფასების ინდექსის გაანგარიშებისთვის, არის
3. მწარმოებელთა მიერ წარმოებული პროდუქციის ფასების საშუალო დონის მაჩვენებელი საბაზო პერიოდთან შედარებითარის, არის
4. ინფლაციის მაჩვენებეის, რომელშიც არ არის გათვალისწინებული სეზონური კომპონენტი და ყველაზე მეტად ცვალებადი ფასების მქონე პროდუქტები, არის
5. საერთაშორისო პრაქტიკაში, ფასების ზრდის სიდიდეზე დამოკიდებულებაში, მიღებულია ინფლაციის დაყოფა სამ სახეობად:
6. სხვადასხვა ჯგუფის საქონლის ფასების ზრდის დაბალანსეულების მიხედვით ყოფენ ინფლაციის ორ სახეობას:
7. ძლიერად გაუფასურებული ერთეულის ანულირების შესახებ გამოცხადებას და ახალი ვალუტის შემოღება, ითვალისწინებს
8. ფულადი ერთეულის ოქროს მოცულობის, ხოლო მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ – აშშ დოლარისადმი ოფიციალური სავალუტო კურსისა და მისი ოქროთი მოცულობის შემცირება, არის
9. ანტიინცლაციური პოლიტიკა, რომელიც ითვალისწინებს სახელმწიფო ხარჯების შემცირების, კრედიტზე საპროცენტო განაკვეთის ამაღლების, საგადასახადო პრესის გაძლიერების, ფულადი მასის შეზღუდვის და ა.შ. გზით, ფულად-საკრედიტო და საგადადახადო მექანიზმების მეშვეობით ფულადი მოთხოვნის შეზღუდვის მეთოდებს, არის
10. ანტიინფლაციური პოლიტიკა, რომელიც ითვალისწინებს ფასებზე და შრომის ანაზღაურებაზე პარალელურ კონტროლს, მათი მთლიანად გაყინვის ან მათი ზრდის ზღვრების დადგენის გზით, არის
თემა 6.
1. ცნება „კრედიტი“ მომდინარეობს ლათინური სიტყვიდან „Creditum“, რაც ნიშნავს
2. კრედიტი, რომელსაც საწარმო-მიმწოდებელი აძლევს საწარმო-მყიდველს სარეალიზაციო საქონლის საფასურის გადახდის გადავადების გზით ან მყიდველი აძლევს გამყიდველს ავანსის სახით მიწოდებულ საქონელზე. შედეგად, მეურნე სუბიექტი შესაძლოა ერთდროულად გამოვიდეს როგორც კრედიტორი და მსესხებელი, არის
3. კრედიტი, რომელსაც ბანკი აძლევს თავის კლიენტებს ფულადი ფორმით. კლიენტის როლში გამოდიან სამეურნეო და ფინანსური სტრუქტურები (იურიდიული პირები) და მოქალაქეები (ფიზიკური პირები), არის
4. კრედიტი, რომელსაც აძლევენ მოსახლეობას სასაქონლო და ფულადი ფორმით სატრანსპორტო საშუალებების და პირადი მოხმარების საქონლის შესაძენად
5. უძრავი ქონებით უზრუნველყოფილი გრძელვადიანი კრედიტი, რომლის მეშვეობით შესაძლებელია უძრავი ქონების შეძენა, არის
6. ფულადი სახსრები, რომელსაც სესხად აძლევენ სახელმწიფოს (ხელისუფლების ცენტრალური და ადგილობრივი ორგანოების სახით) ხარჯების დასაფარავად, ან რომელსაც გასცემს სახელმწიფო როგორც კრედიტორი (მეორე შემთხვევა ნაკლებადაა გავრცელებული)
7. კრედიტი სასაქონლო და ფულადი ფორმით, რომელსაც ერთმანეთს აძლევენ სხვადასხვა ქვეყნების კომერციული პარტნიორები და სახელმწიფოები, არის
8. დაკრედიტების ძირითად ფუნქციებს შორის არ მოიზრება
9. დაკრედიტების ძირითადი პრინციპებია
10. საკრედიტო პროდუქტების ტრადიციულ კლასიფიკაცია, კრედიტის ვადიანობის მიხედვით  გულისხმობს მათ დაყოფას
თემა 7.
1. ფინანსურ საკრედიტო დაწესე-ბულებათა კომპლექსი, რომელსაც სახელმწიფო იყენებს ეკონომიკის განვითარებისათვის, უზრუნველყოფს დროებით თავისუფალი ფულადი საშუალებების მობილიზაციას და მათ პრაქტიკულ გამოყენებას მეურნეობრივ საქმიანობაში, არის
2. თანამედროვე საკრედიტო სისტემა მოიცავს საფინანსო-საკრედიტო ინსტიტუტების სამ ძირითად ჯგუფს:
3. არასაბანკო საკრედიტო-საფინანსო ინსტიტუტების შემადგენლობაში შედის:
4. არასაბანკო საკრედიტო-საფინანსო ინსტიტუტების შემადგენლობაში არ შედის:
5. განვითარებული ქვეყნების საკრედიტო სისტემა, როგორც წესი არის
6. საკრედიტო სისტემის ზედა (პირველ) საფეხურზე დგას
7. აშშ ცენტრალური ბანკის ფუნქციებს ასრულებს 1913 წ. შექმნილი
8.    აშშ საბანკო სისტემის ერთი მნიშვნელობანი თავისებურებაა ის, რომ იგი შედგება
9. საქართველოს საკრედიტო სისტემის სტრუქტურა XXI საუკუნის დასაწყისისათვის შემდეგნაირად გამოიყურებოდა:
10. მსოფლიოში უძველესია
თემა 8.
1. ნებისმიერი განვითარებული ქვეყნის ფულადსაკრედიტო პოლიტიკის გამტარებლის როლში ოფიციალურად გამოდის, საფინანსო-საკრედიტო სისტემის ძირითად ელემენტს წარმოადგენს
2. მკვლევართა უმეტესობა იზიარებს აზრს, რომ პირველი ცენტრალური ბანკი იყო 1668 წელს დაფუძნებული
3.  ცენტრალური საბანკო სისტემის განვითარებეაში ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საერთაშორისო საფინანსო კონფერენცია, რომლის დროსაც აღინიშნა, რომ ქვეყნებში, სადაც ცენტრალური საემისიო ბანკები არ არსებობენ, უნდა შეიქმნას, ხოლო, სადაც შექმნილია გათავისუფლდნენ პოლიტიკური ზეწოლისაგან, ჩატარდა
4. თანამედროვე პირობებში ცენტრალური ბანკის ძირითად ფუნქციებში არ შედის:
5. ეცბ-ის გენერალურ საბჭოში შედიან:
6. ევროპის კავშირის ორგანიზაციის ხელშეკრულების შესაბამისად, ეცბ-ის ძირითად ამოცანებს არ განეკუთვნება:
7. თანამედროვე საქართველოს ეროვნული ბანკი შეიქმნა
8. როგორც მსოფლიო პრაქტიაკ მოწმობს, ქვეყნის საგადასახადო სისტემის ორგანიზაციაში ცენტრალური ბანკის სამ ძირითად ამოცანას წარმოადგენს:
9. საქართველოში მონეტარული პოლიტიკის ფორმულირებასა და განხორციელებაზე პასუხისმგებელია
10. საქართველოს ეროვნული ბანკი ანგარიშვალდებულია
11. მონეტარული პოლიტიკის რეჟიმი, რომლის დროს წინასწარ განისაზღვრება ინფლაციის მიზნობრივი მაჩვენებელი, რომელიც უნდა იქნას შენარჩუნებული საშუალოვადიან პერიოდში, არის
12. ორგანული კანონის „საქართველოს ეროვნული ბანკის შესახებ“ და საქართველოს კონსტიტუციის შესაბამისად საქართველოს ეროვნული ბანკი თავისი საქმიანობის განხორციელებისას
13. მონეტარული პოლიტიკის საპროცენტო განაკვეთის ცვლილება ერთობლივ მოთხოვნაზე სხვადასხვა არხებით ზემოქმედებს. საქართველოში საპროცენტო განაკვეთების გადაცემა ეკონომიკაზე ხდება შემდეგი არხებით:
14. ქვეყანაში ლარის გამოყენების წილს ყველა სხვა ვალუტასთან მიმართებაში, გვიჩვენებს
თემა 9.
1. მკვლევართა უმეტესობა მიიჩნევს, რომ პირველ ბანკად უნდა მივიჩნიოთ
2. მთლიანობაში შეიძლება აღვნიშნოთ, რომ ბანკები საწყის ეტაპზე ასრულებდნენ ოთხ ძირითად ფუნქციას:
3. საქართველოში პირველი საკრედიტო დაწესებულება, ,,საქართველოს საზოგადოებრივი მზრუნველობის საგანგიოს” სახელწოდებით, დაარსდა
4. მკვლევართა უმეტესობა მიიჩნევს, რომ პირველი ქართული ბანკი დაარსდა
5. საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ ლიცენზირებული იურიდიული პირი, რომელიც იღებს დეპოზიტებს და მათი გამოყენებით თავისი სახელით ახორციელებს საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრულ საბანკო საქმიანობას, არის
6. კომერციული ბანკი შეიძლება შეიქმნას
7. `კომერციული ბანკების საქმიანობის შესახებ~ საქართველოს კანონით, აქციონერთა საერთო კრება ირჩევს ბანკის სამეთვალყურეო საბჭოს, რომელიც შედგება
8. კომერციული ბანკის ხელმძღვანელობა და მისი წარმომადგენლობა ევალებათ კომერციული ბანკის დირექტორებს. ისინი პასუხისმგებელი არიან ბანკის საქმეების მართვასა და მისი ფუნქციების შესრულებაზე. დირექტორატი შედგება 3 დირექ­ტორისაგან მაინც, რომელთაც ნიშნავს სამეთვალყურეო საბჭო არა უმეტეს 4 წლის ვადით, ამასთან
9. საქართველოში მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად კომერციული ბანკების შერწყმა, მიერთება ან გაყოფა შეიძლება
10. კომერციული ბანკის ხელმძღვანელობა და მისი წარმომადგენლობა ევალებათ კომერციული ბანკის დირექტორებს. ისინი პასუხისმგებელი არიან ბანკის საქმეების მართვასა და მისი ფუნქციების შესრულებაზე. დირექტორატი შედგება 3 დირექ­ტორისაგან მაინც, რომელთაც ნიშნავს სამეთვალყურეო საბჭო არა უმეტეს
თემა 10.
1. ფიზიკური ან იურიდიული პირი (კერძო პირი ან ფირმა), რომელიც მოქმედებს მზღვეველის დავალებით და სახელით მისთვის მზღვეველის მიერ მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებში, არის
2. ფიზიკური ან იურიდიული პირი, რომელიც ახორციელებს დაზღვევის სფეროში საშუამავლო საქმიანობას, როგორც თავისი სამეწარმეო საქმიანობის სახეობას, არის
3. კანონი „დაზღვევის შესახებ“, რომელიც ქვეყანაში სადაზღვევო საქმიანობის მარეგულირებელი აქტია, განსაზღვრავს სადაზღვევო საქმიანობისა და ზედამხედველობის ძირითად საკითხებს, საქართველოს პარლამენტმა მიიღო
4. სადაზღვევო საქმიანობის ზედამხედველობისთვის, „დაზღვევის შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად, დაზღვევის სახელმწიფო ზედამხედველობის სამსახური შეიქმნა
5. „დაზღვევის შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად, 1997 წელს შეიქმნა დაზღვევის სახელმწიფო ზედამხედველობის სამსახური, რომელიც 2007 წელს შეუერთდა ფინანსური ზედამხედველობის სააგენტოს, ხოლო შემდეგ ეროვნულ ბანკს. შემდგომ დაზღვევის სახელმწიფო ზედამხედველობის სამსახურმა დამოუკიდებლად გააგრძელა ფუნქციონირება
6. 2006 წლამდე დაზღვევის სახელმწიფო ზედმახედველობის სამსახური გასცემდა ლიცენზიებს ყოველი ცალკეული დაზღვევის სახეობის განსახორციელებლად. 2006 წლიდან გაიცემა ლიცენზიები
7. იმისათვის რომ სადაზღვევო კომპანიამ მიიღოს დაზღვევის საქმიანობის განხორციელების ლიცენზია (საქართველოში), მას უნდა გააჩნდეს გარკვეული ოდენობის კაპიტალი. 2017 წლისთვის მინიმალური კაპიტალის ოდენობა სიცოცხლის და საპენსიო დაზღვევის განხორციელებისას შეადგენდა:
8. იმისათვის რომ სადაზღვევო კომპანიამ მიიღოს დაზღვევის საქმიანობის განხორციელების ლიცენზია (საქართველოში), მას უნდა გააჩნდეს გარკვეული ოდენობის კაპიტალი. 2017 წლისთვის მინიმალური კაპიტალის ოდენობა არასიცოცხლის დაზღვევის სახეობების დაზღვევის განხორციელებისას შეადგენდა:
9. იმისათვის რომ სადაზღვევო კომპანიამ მიიღოს დაზღვევის საქმიანობის განხორციელების ლიცენზია (საქართველოში), მას უნდა გააჩნდეს გარკვეული ოდენობის კაპიტალი. 2017 წლისთვის მინიმალური კაპიტალის ოდენობა გადაზღვევის განხორციელებისას (გადაზღვევის კომპანიებისთვის) შეადგენდა:
10. მიკროსაფინანსო სისტემამ, რომელმაც გასული მეოცე საუკუნის 70-იან წლებში განვითარება ჰპოვა მთელს მსოფლიოში. საფუძველიო ჩაუყარა
11. საქართველოში მოქმედი მიკროსაფინანსო ორგანიზაციების სამართლებრივი რეგულირების წყაროა კანონი “მიკროსაფინანსო ორგანიზაციების შესახებ”, რომელიც  ეროვნული ბანკის მიერ იქნა მიღებული
თემა 11.
1. მსოფლიო პრაქტიკაში, ფინანსური შუამავლების საბანკო ან არასაბანკო ხასიათისგან დამოკიდებულებით, ცნობილია ფასიანი ქაღალდების ბაზრის სამი ძირითადი მოდელი:
2. ეკონომიკურ ლიტერატურაში ფასიანი ქაღალდების ბაზრის სხვადასხვა საკლასიფიკაციო ნიშნები არსებობს, ტერიტორიული ნიშნის მიხედვით განასხვავებენ
3. ეკონომიკურ ლიტერატურაში ფასიანი ქაღალდების ბაზრის სხვადასხვა საკლასიფიკაციო ნიშნები არსებობს, ორგანიზებულობის ხარისხის მიხედვით განასხვავებენ
4. სამეურნეო სუბიექტი, რომელიც გარიგებებში მონაწილეობს თავისი სახელითა და თავისივე ანგარიშით, არის
5. ფასიანი ქაღალდი, გამოშვებული სააქციო საზოგადოების მიერ, რომელიც მის მფლობელს უფლებას აძლევს მიიღოს გარკვეული შემოსავალი (დივიდენდი) ემიტენტის მოგებიდან, არის
6. აქციონერის უფლების რეალიზაციის წესის მიხედვით სააქციო საზოგადოების აქციები შეიძლება იყოს
7. სასესხო ფასიანი ქაღალდი, რომელიც გამოშვებულია (ან უნდა იქნეს გამოშვებული) ემიტენტის მიერ და რომელიც ადასტურებს ემიტენტის ფინანსურ ვალდებულებას, საემისიო პირობების შესაბამისად გაუნაღდოს ობლიგაციონერს ნომინალური ღირებულება სარგებლით ან მის გარეშე.
8. არის ფასიანი ქაღალდი, დოკუმენტი, რომლითაც მისი გამცემი პირი კისრულობს უპირობო ვალდებულებას გადაიხადოს მასში ნაჩვენები თანხა პირადად ან სხვა პირს ავალებს მის გადახდას, არის
9. გადამხდელის ხელმოწერა იმის თაობაზე, რომ მან თამასუქი მიიღო გადასახდელად დადგენილ ვადაში და თანახმაა გადაიხადოს, არის
10. თამასუქის სახე, როდესაც თამასუქის გამცემი ავალებს სხვა პირს გადაუხადოს თამასუქში ნაჩვენები თანხა თამასუქში მითითებულ პირს, არის
11. დოკუმენტი, რომლის მიხედვითაც მოთხოვნის უფლება ერთი პირიდან გადაეცემა მეორეს, რაც არის ბანკის ვალდებულება მასში  განთავსებული დეპოზიტის გადახდაზე
12. დოკუმენტი, რომლის მიხედვითაც მოთხოვნის უფლება ერთი პირიდან გადაეცემა მეორეს, რაც არის ბანკის ვალდებულება მასში განთავსებული ანაბრის გადახდაზე
13. გემის მფლობელის მიერ გაცემული ხელწერილი (დოკუმენტი), რომელიც ტვირთის მფლობელს (გამგზავნს) ეძლევა იმის დასადასტურებლად, რომ ტვირთი მიღებულია საზღვაო გზით გადასაზიდად (სხვა საბირჟო საქონელთან და კონტრაქტებთან ერთად კონოსამენტი შესაძლებელია გახდეს ბირჟაზე ვაჭრობის საგანი და იქცეს საქონელგანმანაწილებელ დოკუმენტად), არის
14. ფასიანი ქაღალდის სახით გაფორმებული ვალდებულება (წარმოებული ფასიანი ქაღალდი), რომელიც განსაზღვრულ ფასში პირველადი განთავსებისას  ემიტენტების მიერ გაყიდული სხვა ფასიანი ქაღალდების (აქცია ან ობლიგაცია)    ყიდვის საშუალებას იძლევა, არის
15. განსაზღვრული ვადის შემდგომ მომავალში  საბირჟო აქტივის ყიდვა-გაყიდვის სტანდარტული საბირჟო შეთანხმება, რომლის ფასიც გარიგების მხარეების მიერ განისაზღვრება გარიგების დადების დროს, არის
16. ფასიანი ქაღალდი, კონტრაქტი, რომლის მყიდველი იძენს უფლებას განსაზღვრული პერიოდის განმავლობაში ფიქსირებულ ფასში იყიდოს ან გაყიდოს აქტივი ან უარი განაცხადოს გარიგებაზე, გამყიდველი კი ვალდებულებას იღებს კონტრაგენტის მოთხოვნით ფულადი პრემიის სანაცვლოდ აღნიშნული უფლების რეალიზაციის უზრუნველყოფაზე, არის
17. ღირებულება, რომელიც აღნიშნულია ფასიანი ქაღალდის ბლანკზე, განისაზღვრება ემისიის პროცესში ფასიანი ქაღალდების მიმოქცევაში გაშვებისას დამფუძნებლების გადაწყვეტილებით (აქციონერები, ობლიგაციონერები), არის
18. ფასიანი ქაღალდის გაყიდვის ფასი მისი პირველადი განთავსებისას. იგი შეიძლება იყოს ნომინალურ ღირებულებაზე მეტი, ნაკლები ან ტოლი, არის
19. ღირებულება, რომელიც განისაზღვრება საწარმოს ფინანსური ანგარიშგების საფუძველზე, როგორც სააქციო საზოგადოების საკუთარი სახსრებით შექმნილი ქონების ღირებულების შეფარდება გამოშვებული აქციების რაოდენობასთან, არის
20. ღირებულება, რომლის მიხედვითაც ფასიანი ქაღალდები ირიცხება საწარმოს ბალანსზე მოცემულ მომენტში, განისაზღვრება როგორც ფაქტიური დანახარჯების თანხა ფასიანი ქაღალდების შეძენაზე ან გამოშვებაზე, არის
21. ღირებულება, რომელიც განისაზღვრება ფულადი ნაკადების დისკონტირების საფუძველზე დისკონტირების კოეფიციენტისა და ინვესტირების ნორმის გამოყენებით,  გამოიყენება ფასიანი ქაღალდების სამომავლო ღირებულების პროგნოზირებისთვის, არის
22. გაცვლის ღირებულება, რომელიც გამოიყენება ფასიანი ქაღალდების კონვერტაციისას, არის
23. ღირებულება, რომელიც ასახავს კონკრეტულ მომენტში თანაფარდობას ფასიანი ქაღალდების მიწოდებასა და მოთხოვნას შორის, განისაზღვრება როგორც თანაფარდობა მოცემულ მომენტში მიმდინარე ფასს, ანუ შეძენის შესაძლო ფასსა და ნომინალურ ფასს შორის, არის
24. ღირებულება, რომელიც განისაზღვრება როგორც ღირებულება მიმდინარე მომენტში, რომელიც ასახავს ბაზრის ნამდვილ კონიუქტურას მოთხოვნასა და მიწოდებაზე სრული და სარწმუნო ინფორმაციის პირობებში, ასევე საჭიროა მარკეტინგის დროს. გამოიყენება ვაჭრობების, კონკურსების და თავისუფალი ბაზრის სხვა ფორმების დროს ან მოთხოვნის (მიწოდების) საშუალო ფასის განსაზღვრისას, არის
25. ყველა მომავალი ფულადი სახსრების ნაკადების დაყვანილი ღირებულება, რომელსაც მიიღებს ფასიანი ქაღალდის მფლობელი შესაბამისი პერიოდის დროს, არის
26. ღირებულება, რომელიც განისაზღვრება ბირჟაზე, როგორც გარიგების საშუალო ფასი განსაზღვრულ პერიოდში, არის
27. ფასი, რომელიც განისაზღვრება, როგორც ფასიანი ქაღალდის ღირებულების სადაზღვევო ანაზღაურების სიდიდე, არის
28. გირაოს უზრუნველყოფის შესაძლო ღირებულება ფასიანი ქაღალდის სწრაფი გაყიდვის დროს, არის
29. ღირებულება, რომელიც განისაზღვრება საწარმოთა ლიკვიდაციის დროს ფასიანი ქაღალდების გამოსასყიდად და დასაფარავად, გვიჩვენებს მატერიალური და არამატერიალური აქტივების ღირებულების რა ნაწილი (შესაძლო რეალიზაციის ფასებით) დარჩება კრედიტორებთან ანგარიშსწორების შემდეგ ერთ ფასიან ქაღალდზე გაანგარიშებით, არის
თემა 12.
1. ერთადერთი ორგანიზებული ფასიანი ქაღალდების ბაზარი საქართველოში, რომელიც ჩამოყალიბდა USAID-ის დახმარებით და მოქმედებს ამერიკელი ექსპერტების დახმარებით შემუშავებულ საკანონმდებლო ჩარჩოებში, პასუხობს ფასიანი ქაღალდებით ვაჭრობის საერთაშორისოდ დამკვიდრებული პრაქტიკის საბაზისო მოთხოვნებს, არის
2. საქართველოს საფონდო ბირჟა, საქართველოს ფასიანი ქაღალდების ბაზრის პროფესიონალთა ბირთვის, მოწინავე ქართული ბანკების, საინვესტიციო და სადაზღვევო კომპანიების ინიციატივით დაფუძნდა
3. საქართველოს საფონდო ბირჟა მოქმედებს „მეწარმეთა შესახებ” და „ფასიანი ქაღალდების ბაზრის შესახებ“ საქართველოს კანონების შესაბამისად, მისი ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმაა
4. ბირჟის საწესდებო კაპიტალი შეადგენს
5. საქართველოს საფონდო ბირჟის საწესდებო კაპიტალი დაყოფილია 3 000 000 (სამ მილიონ) ცალ აქციად, რომელთაგან თითოეულის ნომინალური ღირებულება შეადგენს
6. ბირჟის მართვის უმაღლეს ორგანოს წარმოადგენს
7. საქართველოს საფონდო ბირჟის სამეთვალყურეო საბჭო შედგება 12 წევრისგან, რომელთაც აქციონერთა საერთო კრება ირჩევს
8. საქართველოს საფონდო ბირჟის შემოსავლები იქმნება:
9. საქართველოს საფონდო ინდექსის გაანგარიშება ხდება
10. საქართველოს საფონდო ბირჟაზე, თუ გარიგება საბროკერო კომპანიის მონაწილეობით დაიდო, იგი ვალდებულია (მარეგულირებელი ორგანოს და ბირჟის წესების შესაბამისად) მოახდინოს ფასიანი ქაღალდების რაოდენობისა და ფასის დაფიქსირება ბირჟაზე, გარიგების დადებიდან არაუგვიანეს
11. ლისტინგში ფასიანი ქაღალდების დაშვებისას ემიტენტი/წევრი ბირჟის სასარგებლოდ იხდის გადასახდელებს, რომლის ოდენობა და გადახდის პერიოდულობა დგინდება სამეთვალყურეო საბჭოს მიერ დადგენილი წესით, A კატეგორიის ლისტინგის შემთხვევაში
12. ლისტინგში ფასიანი ქაღალდების დაშვებისას ემიტენტი/წევრი ბირჟის სასარგებლოდ იხდის გადასახდელებს, რომლის ოდენობა და გადახდის პერიოდულობა დგინდება სამეთვალყურეო საბჭოს მიერ დადგენილი წესით, B კატეგორიის  ლისტინგის შემთხვევაში
თემა 13.
1. ოქროს სტანდარტი ოფიციალურად გაუქმდა
2. უცხოური ვალუტისა და მისი საგადასახდელო დოკუმენტების ყიდვა-გაყიდვის ოპერაციების ეკონომიკურ და ორგანიზაციულ ურთიერთობათა მყარი სისტემა
3. არსებობს სავალუტო კურსების ხუთი ძირითადი სისტემა:
4. პრაქტიკაში ყველაზე ხშირად გამოყენებადია სავალუტო კურსის განსაზღვრის სამი მოდელი:
5. სახელმწიფო მკვეთრად აფიქსირებს ეროვნული ვალუტის გაცვლით კურსს განსაზღვრულ დონეზე, რითაც ვალდებულებას იღებს მისი სტაბილიზაციის შენარჩუნებაზე
6. ბაზრის მონაწილეთა აქტივობა შეზღუდულია, ხოლო მონოპოლისტად სავალუტო ოპერაციებზე გვევლინება მთავრობა
7. დღეისათვის ცნობილია სავალუტო გარიგების სამი ძირითადი ფორმა:
8. ოთხნიშნა კოდი, რომელიც ენიჭება ბანკს ბლუმბერგის სავაჭრო სისტემაში მისი იდენტიფიკაციის მიზნით, არის
9. ბლუმბერგის სისტემა არის
10. ლარის ოფიციალური გაცვლითი კურსი წარმოადგენს
11. მონაწილე ბანკს ანგარიშსწორების ვადის დარღვევისთვის ეკისრება ჯარიმა დადებული გარიგების თანხის
12. ანგარიშსწორების ვადის დარღვევის შემთხვევაში გარიგების გაუქმებისთვის მონაწილე ბანკს ეკისრება ჯარიმა მეორე მხარის სასარგებლოდ გარიგების თანხის
13. ოფიციალური გაცვლითი კურსები ქვეყნდება საქართველოს ეროვნული ბანკის ვებგვერდზე არა უგვიანეს გაანგარიშების დღის
14. ფულად-საკრედიტო პოლიტიკის ინსტრუმენტი, რომლის მეშვეობითაც ეროვნული ბანკი წინასწარ განსაზღვრული ვადით, აუქციონის წესით ყიდულობს უცხოურ ვალუტას სპოტ კურსით, მისი ფორვარდული კურსით უკან გაყიდვის პირობით, არის
15. აუქციონის ტიპი, როდესაც ყველა წარმატებული განაცხადი კმაყოფილდება წარმოდგენილი ფასით, არის
თემა 14.
1. მაკროეკონომიკური სტატისტიკური ანგარიში, რომელიც სისტემური სახით ასახავს დროის განსაზღვრულ პერიოდში მოცემულ ეკონომიკასა და დანარჩენ მსოფლიოს შორის განხორციელებულ ეკონომიკურ ტრანზაქციებს (კვარტალი, წელი), არის
2. სტრუქტურულად საგადასახდელო ბალანსი შედგება:
3. საგადასახდელო ბალანსის შესაბამისად, საქონელითა და მომსახურებით ვაჭრობის ბალანსს, პირველადი შემოსავლებისა და მეორადი შემოსავალების ბალანსებს მოიცავს
4. საგადასახდელო ბალანსის შესაბამისად, არამწარმოებლური არაფინანსური აქტივების შე ძენა/გაცემა და კაპიტალური ტრანსფერები აისახება
5. საგადასახდელო ბალანსის შესაბამისად, პირდაპირ ინვესტიციებს, პორტფელის ინვესტიციებს, ფინანსურ წარმოებულებს, სხვა ინვესტიციებსა და სარეზერვო აქტივებს მოიცავს
6. საგადასახდელო ბალანსის შესაბამისად, მოცემული ეკონომიკის წმინდა დაკრედიტებას ან წმინდა სესხებას დანარჩენი მსოფლიოს მიმართ, წარმოადგენს
7. ეკონომიკური ერთეული ითვლება რეზი­დენტად, თუ
8. დროის გარკვეულ მომენტში საგარეო ფინანსური აქტივებისა და ვალდებულებების ნაშთებს აჩვენებს, აერთიანებს არარეზიდენტებისადმი მოთხოვნებსა და მათ მიმართ სხვადასხვა სახის ვალდებულებებს ეკონომიკის შემდეგი სექტორების მიხედვით: ეროვნული ბანკი, დეპოზიტური კორპორაციები ეროვნული ბანკის გარდა, სამთავრობო სექტორი და სხვა სექტორები
9. მონეტარული ხელისუფლების განკარგულებაში არსებული ფინანსური აქტივებია და გამოიყენება ქვეყნის საერთაშორისო ვალდებულებების შესასრულებლად, ეროვნული ვალუტის კურსის მხარდასაჭერად და საგადასახდელო ბალანსის რეგულირებისათვის, არის
10.  საგადასახდელო ბალანსის შესაბამისად – ვალი, რომელიც გადასახდელია მოთხოვნისთანავე ან რომლის თავდაპირველი დაფარვის ვადა არ აღემატება ერთ წელს (ერთი წელი და ნაკლებია), მიეკუთვნება
თემა 15.
1. ეკონომიკური ურთიერთობებია, რომლებიც ფულადი სახსრების ფონდების ფორმირებასა და გამოყენებასთან არის დაკავშირებული და რომელთა მონაწილეები, როგორც მინიმუმ, ორი სხვადასხვა სახელმწიფოს სუბიექტები, რეზიდენტები ან წარმომადგენლები არიან, არის
2. მსოფლიო ფინანსური რესურსები თავმოყრილია სამ ძირითად წყაროში:
3. ბრეტონ-ვუდსის სავალუტო-საფინანსო კონფერენციაზე (1944 წ.) შეიქმნა ორი ინსტიტუტი
4. საერთაშორისო სავალუტო ფონდი (სსფ) შეიქმნა ბრეტონ-ვუდსის სავალუტო-საფინანსო კონფერენციზე
5. ტარიფებისა და ვაჭრობის ზოგადი შეთანხმება (GATT), რომელიც 1947 წელს ლიბერალური ეკონომიკური და საბაჟო პოლიტიკის მხარდასაჭერად შეიქმნა, 1995 წლიდან კი რეორგანიზებული იქნა და ეწოდება
6. სსფ-ს შეთანხმების საფუძველზე, ქვოტის 25% გადახდილი უნდა იქნას სარეზერვო აქტივების სახით SDR-ით ან სარეზერვო ვალუტით, ხოლო 75 %
7. SDR ღირებულების დაწესება ყოველწლიურად მიმდინარეობს ხუთი ვალუტის
8. 2018 წლის მდგომარეობით, 1 SDR-ს ღირებულება  დაახლოებით
9. სსფ-ს პრაქტიკაში 1974 წლის სექტემბრიდან, მისი წევრი ქვეყნების დაფინანსებისთვის, რომელიც ითვალისწინებს მათი ხანგრძლივი პერიოდის მანძილზე უფრო დიდი მასშტაბებით დაკრედიტებას საგადასახდელო ბალანსის წონასწორობის დარღვევის აღსაკვეთად, თუ ის გამოწვეულია წარმოების სტრუქტურული დაუბალანსებლობით, შემოღებულ იქნა
10. დღეისათვის მსოფლიო ბანკის ჯგუფში შედის შემდეგი ორგანიზა­ცი­ე­ბი:
11. რეკონსტრუქციისა და განვითარების საერთაშორისო ბანკი (ინგ. – International Bank for Reconstruction and Development – IBRD) წარმოადგენს მსოფლიო ბანკის ძირითად საკრედიტო დაწესებულებას. იგი გაეროს სპეციალიზებული სახელმწიფოთაშორისი საინვესტიციო ინსტი­ტუ­ტია, რომელიც შეიქმნა ბრე­ტონ-ვუდსის საერთაშორისო სავალუტო-საფინანსო კონფერენციის გა­დაწ­ყვეტილების შესაბამისად,
12. 2017 წლის მდგომარეობით, რეკონსტრუქციისა და განვითარების საერთაშორისო ბანკის წევრია 189 ქვეყანა, თუმ­ცა მასში ლიდერის როლი განეკუთვნება 7 ქვეყანას:
13. მსოფლიო ბანკთან საქართველო თანამშრომლობს
14. საერთაშორისო ანგარიშსწორების ბანკი (იგი წარმოადგენს უძველეს საერთაშორისო ორგანიზაციას საერთაშორისო სავალუტო-საფინანსო თანამშრომლობის დარგში) შეიქმნა შვეიცარიასთან (რომლის ტერიტორიაზეც ფუნქციონირებს ბანკი)  ექვსი სახემწიფოს მთავრობათაშორისი შეთანხმების კონვენციის საფუძველზე, ეს სახელმწიფოებია
15. საერთაშორისო ანგარიშსწორების ბანკის ძირითად მიზნებს არ განეკუთვნება:
16. რეგიონალიურ საერთაშორისო დაფინანსო ორგანიზაციებს არ მიკეუთვნება:
17. ევროპის ცენტრალური ბანკი (ეცბ, ინგ. – European Central Bank) – ევროკავშირისა და ევროზონის ცენტრალური ბანკია, რომელიც დაფუძნდა
18. ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკი (ინგ. – Europen Bank for Reconstruction and Development – EBRD), ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნების მხარდაჭერის აღ­მო­ჩენის მიზნით, დირექტიული გეგმიანი მეურნეობიდან საბაზრო ეკონო­მიკაზე გადასვლის პროცესში, შეიქმნა
19. ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკი აფინანსებს ეკონომიკის მრავალ დარგს, მაგრამ არ აფინანსებს შემდეგ საქმიანობებს:
20. ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკის უმაღლესი მმართველობის ორგანოა (რომელშიც თითოეული აქციონერი ნიშნავს თავის მმართველს, როგორც წესი, ფინანსთა მინისტრს)
21. აზიის განვითარების ბანკი (ინგ. – The Asian Development Bank – ADB), რომლის შტაბ-ბინა მდებარეობს ფილიპინების დედაქალაქ მანილაში, შეიქმნა აზია-წყნარი ოკეანის რეგიონის ქვეყნების სოციალური და ეკონომიკური განვითარების ხელშეწყობის მიზნით,  მუშაობა დაიწყო
Categories: ტესტები | დატოვე კომენტარი

ფულის მიმოქცევა და კრედიტი

მოსიაშვილი ვ., მამაცაშვილი ე., ახალკაცი ნ., – ფულის მიმოქცევა და კრედიტი. თბილისი 2017. 588  გვ.

 

წინამდებარე სახელმძღვანელოში ლოგიკური თანამიმ-დევრობითაა განხილული ეკონომიკის ისეთი აქტუალური საკითხები, როგორიცაა: ფულის წარმოშობის ისტორია, არსი და ფუნქციები; ფულის ბრუნვა; ფულადი სისტემები; ინფლაცია: არსი, მიზეზები, სტაბილიზაციის მიმართულებები; კრედიტი: ფუნქციები, ფორმები, დაკრედიტების ძირითადი პრინციპები; საკრედიტო სისტემა; ცენტრალური ბანკები, საბანკო სექტორი; არასაბანკო საკრედიტო ინსტიტუტები; ფასიანი ქაღალდების ბაზარი; ფასიანი ქაღალდების ბაზარი საქართველოში; სავალუტო ბაზარი; საგადასახდელო ბალანსი; საერთაშორისო ფინანსები და საერთაშორისო საფინანსო ორგანიზაციები.

შინაარსის ადვილად აღქმის მიზნით თითოეული თემა დაყოფილია საკითხებად, თითოეული თემის ბოლოს მოტანილია კითხვები თვითკონტროლისათვის შეძენილი ცოდნის შესაფასებლად. წიგნი განკუთვნილია ბაკალავრიატის, მაგისტრატურის და დოქტორანტურის კურსის მსმენელთათვის, პროფესორ-მასწავლებლებისათვის. იგი აგრეთვე დიდ დახმარებას გაუწევს ეკონომიკის აღნიშნული საკითხების შესწავლით დაინტერესებულ სხვა პირებსაც.

 

რედაქტორები:                                                                პროფესორი გ. ცაავა

პროფესორი რ. ბურდიაშვილი

რეცენზენტები:                                            პროფესორი ზურაბ ლიპარტია

პროფესორი მ.ნარსია

პროფესორი მ. ჭელიძე

 

 

 

გამომცემლობა „დანი“.

 

შინაარსი

 

წინსიტყვაობა

თემა I. ფულის წარმოშობის ისტორია

1.1 პირველი ფულის ნიშნები მსოფლიოში

1.2.  მსოფლიოს ეკონომიკურად ძლიერი ქვეყნების ვალუტები

1.3. ქართული ფულის წარმოშობა და განვითარების რეტროსპექტივა

1.4 ზოგიერთი ქვეყნის სავალუტო ერთეულის დასახელებების  შესახებ

თემა II.  ფულის არსი, თვისებები და ფუნქციები

2.1 რა არის ფული?

2.2. ფულის ფუნქციები და თვისებები

2.3.  ფულის სახეები

2.4 ფულის თეორიები

თემა III.  ფულის ბრუნვა

3.1. ფულადი ბრუნვა, შინაარსი და სტრუქტურა

3.2. ფულის  ნაღდი  ბრუნვის ორგანიზაცია

  1. 3. უნაღდო ანგარიშსწორებების ორგანიზაციის პრინციპები

3.4. უნაღდო ანგარიშსწორებების ფორმები

3.2 ფულის მასა და ფულის მიმოქცევის სიჩქარე

თემა IV. ფულადი სისტემები

4.1 ფულად სისტემათა ტიპები

4.2 საქართველოს ფულადი სისტემა

თემა V. ინფლაცია: არსი, მიზეზები, სტაბილიზაციის მიმართულებები

5.1 ინფლაციის არსი, განმსაზღვერელი ფაქტორები და სახეები

5.2. ფულადი მიმოქცევის სტაბილიზაციის ფორმები და მეთოდები ინფლაციურ პრცესებში

5.3 ინფლაციის შედეგები

5.4. ინფლაციური პროცესის თავისებურებები საქართველოში

თავი VI. კრედიტი: ფუნქციები, ფორმები, დაკრედიტების ძირითადი პრინციპები

6.1. .კრედიტის არსი და მნიშვნელობა ეკონომიკაში

6.2. კრედიტის ძირითადი ფორმები

6.3. კრედიტის ფუნქციები და დაკრედიტების ძირითადი პრინციპები

კითხვები თვითკონტროლისათვის

თემა VII.  საკრედიტო სისტემა

7.1 საკრედიტო სისტემის სტრუქტურა

  1. 2 საქართველოს თანამედროვე საკრედიტო სისტემა

თემა VIII. ცენტრალური ბანკი

8.1. ცენტრალური ბანკის წარმოშობის წინაპირობები

8.2. ცენტრალური ბანკის ფუნქციები

8.3. საქართველოს ეროვნული ბანკის მონეტარული პოლიტიკა

8.3.1. საქართველოს ეროვნული ბანკის შესახებ

8.3.2. საქართველოს ეროვნული ბანკის მონეტარული პოლიტიკა

თემა IX. საბანკო სექტორი

9.1. საბანკო საქმიანობის წარმოშობა და განვითარება

9.2. საბანკო საქმიანობის წარმოშობა და განვითარება საქართველოში

9.3. ბანკის ცნება, ტიპები და ძირითადი ფუნქციები

9.4. კომერციული ბანკის საქმიანობის პრინციპები და მმართველობითი სტრუქტურა საქართველოში

თემა X. არასაბანკო საკრედიტო ინსტიტუტები

10.1. სადაზღვევო სისტემა

10.1.1. სადაზღვევო ბაზარი და მისი სტრუქტურა

10.1. 2. სადაზღვევო ბაზარი საქართველოში

10.2. მიკროსაფინანსო ორგანიზაციები

თავი XI. ფასიანი ქაღალდების ბაზარი

11.1. ფასიანი ქაღალდების ბაზრის ამოცანები და ფუნქციები

11.2. ფასიანი ქაღალდების ძირითადი სახეები

11.3. ფასწარმოქმნა ფასიანი ქაღალდების ბაზარზე

თავი XII. ფასიანი ქაღალდების ბაზარი საქართველოში

12.1. ფასიანი ქაღალდების ბაზრის წარმოშობის წინაპირობები საქართველოში

12.2. საქართველოს საფონდო ბირჟა

თავი XIII. სავალუტო ბაზარი

13.1. სავალუტო ბაზრის განვითარების რეტროსპექტივა

13.2. გარიგებათა სახეები სავალუტო ბაზარზე

13.3. საერთაშორისო სავალუტო ბაზარი – FOღEX

13.4. უცხოური ვალუტების მიმართ ლარის გაცვლითი კურსის განსაზღვრის წესი საქართველოში

თემა XIV. საგადასახდელო ბალანსი

14.1. საგადასახდელო ბალანსის მეთოდოლოგიური სტანდარტები

14.2.  საინვესტიციო პოზიციის მეთოდოლოგიური სტანდარტები

14.3 საგარეო ვალის მეთოდოლო¬ გიური სტანდარტები

თემა XV. საერთაშორისო ფინანსები და საერთაშორისო საფინანსო ორგანიზაციები

15.1. საერთაშორისო ფინანსების არსი და როლი მსოფლიო ეკონომიკაში

15.2. მსოფლიო ფინანსური ბაზრის განზოგადებული სტრუქტურა და მონაწილეების კლასიფიკაცია

15.3. საერთაშორისო საფინანსო ორგანიზაციები

15.3.1. საერთაშორისო ორგანიზაციების ზოგადი დახასიათება

15.3.2. საერთაშორისო სავალუტო ფონდი

15.3.3. მსოფლიო ბანკი

15.3.4. საერთაშორისო ანგარიშსწორების ბანკი

15.4. რეგიონალური საფინანსო ორგანიზაციები

15.4.1. ევროპის ცენტრალური ბანკი

15.4.2. ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკი

15.4.3. პარიზის კლუბი – მისია და მიზნები

15.4.4. ლონდონის კლუბი

15.4.5. აზიის განვითარების ბანკი

გამოყენებული ლიტერატურა

Categories: Uncategorized | დატოვე კომენტარი

ფული, ფულის მიმოქცევა და კრედიტი

სასწავლო-პრაქტიკულ სახელმძღვანელოში „ფული, ფულის მიმოქცევა და კრედიტი“  განხილულია ფულის არსი, წარმოშობა, ძირითადი ფუნქციები, სახეობები, ფულადი მასა და ბაზა, ფულის როლი კვლავწარმოების პროცესში, ფულის ემისია და ფულის მიმოქცევა, უნაღდო და ნაღდი ფულადი ბრუნვები, ფულადი ამგარიშსწორებების ფორმრბი. გაშუქებულია ინფლაციის არსი, სახეობები, კლასიფიკაცია და განსაზღვრის პრაქტიკუმი. შესწავლილია სავალუტო სისტემა და ვალუტის კურსის განსაზღვრის პრაქტიკუმი.  მიმოხილულია მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნებისა და საქართველოს ფულადი ერთეულები.

ჩამოყალიბებულია საქართველოს საბანკო სისტემის განვითარების ისტორიული რეტროსპექტივა, ბანკის ძირითადი პასიური და აქტიური ოპერაციები, ბანკის მსესხებელი იურუდიული და ფუ=იზიკური პირების კრედიტუნარიანობის შეფასების ტექნოლოგიები, სასესხო დავალიანების დაფარვის გაანგარიშების პრაქტუკუმი, ბანკის ფინანსური მომსახურების ლიზინგული, ფაქტორინგული, ფორფეიტინგული და სატრასტო ოპერაციები. მიმოხილულია საერთაშორისო პრობლემებით დასაქმებული ორგანიზაციები,

სასწავლო-პრაქტიკული სახელმძღვანელო „ფული, ფულის მიმოქცევა და კრედიტი“ განკუთვნილია ეკონომიკური სპეციალობის ბაკალავრიატის სტუდენტებისათვის, მაგისტრანტებისათვის, დოქტორანტებისათვის, პედაგოგებისათვის, სამეცნიერო მუშაკებისათვის, საფინანსო და საბანკო სისტემის სპეციალისტებისათვის.

 

შინაარსი

 

შესავალი   ………………………………………………………………………..…………………...   15

თავი 1. ფულის აუცილებლობა, მათი წარმოშობის არსი, ძირითადი ფუნქციები   ……..  19

  • ფულის წარმოშობა წინაპირობები, მნიშვნელობა და არსი …………   19
  • ფულის ძირითადი ფუნქციები და როლი საბაზრო ეკონომიკაში … 30
  • ფულის ფუნქციებთან დაკავშირებული თვალსაზრისი ფინანსურ ბაზარზე ფუნქციონირების პირობებში …………………………………………   43

თავი 2. ფულის სახეობები, უნაღდო ბრუნვის ფული, ფულადი მასა და ფულადი ბაზა  .55

2.1. ფულის სახეობები, ქაღალდის ფული და საკრედიტო ფული (ბანკნოტები)   …………   55

2.2. უნაღდო ბრუნვის ფული, ფულადი მასა და ფულადი ბაზა   ………..   70

2.3. ფულისა და ფინანსების კატეგორიების ურთიერთკავშირები და ფულადი ერთეულისა და ვალუტის ცნებების სრულყოფა   …………..   80

თავი 3. ფულის როლი კვლავწარმოების პროცესში, თანამედროვე ფულისა და ფინანსების წარმოშობის თავისებურებების

      პრაქტიკუმი   ……………………………………………………………………………………   99

3.1. ფულის როლი კვლავწარმოების პროცესში   ………………………………….   99

3.2. ფულის როლის დახასიათებებში განსხვავებები და მისი გამოვლენის თავისებურებები    …………………………………………………………………………   107

3.3. თანამედროვე ფულისა და ფინანსების წარმოშობის თავისებურებები გასაღებითი და მარკეტინგული სტრატეგიების პირობებში   ……….   116

თავი 4. ემისია და ფულის გამიშვება სამეურნეო ბრუნვაში, საბანკო მულტიპლიკატორის მექანიზმის პრაქტიკული და ირ. ფიშერის გაცვლის განტოლებაში კორექციის აუცილებლობა   ………..…….……   142

4.1. ცნებები ფულის გამოშვება და ფულის ემისია, ემისიის ფორმები, ნაღდი ფულის ემისია ……………………..  142

4.2. საბანკო მულტიპლიკატორის არსი და მექანიზმი   ……………………..   147

4.3. ფულის თეორიების ევოლუცია და ირ. ფიშრის გაცვლის განტოლებაში კორექტივის განხორციელების აუცილებლობა   ……   155

თავი 5.  ფულის უნაღდო ბრუნვა, მისი შინაარსი, სტრუქტურა, ორგანიზაცია, უნაღდო ანგარიშსწორების ფორმები   …………………..   172

5.1. ცნება ფულის ბრუნვა, მისი შინაარსი და სრტუქტურა   ………………   172

5.2. უნაღდო ანგარიშსწორების ორგანიზაციის პრინციპები   …………….   180

5.3. უნაღდო ანგარიშსწორებების ფორმები ………………………………………..   188

თავი 6. ფულის ნაღდი  ბრუნვის ეკონომიკური შინაარსი, ფულადი ერთეული და მისის მსყიდველობითი შესაძლებლობა, სტაბილიზაციის მიმართულებები   ………………………………………………   211

6.1. ფულის  ნაღდი  ბრუნვის ეკონომუკური შინაარსი, ორგანიზაცია, ფულადი სისტემა, ფორმები და განვითარება   ……………………………..   211

6.2. ფულადი სისტემის თანამედროვე ტიპები, მისი დახასიათება   ….   218

6.3. ფულადი ერთეულის მსყიდველობითი შესაძლებლობა და სტაბილიზაციის მიმართულებები   ………………………………………………   226

თავი 7. სავალუტო სისტემა, სავალუტო კურსიის გაანგარიშების პრაქტიკუმი, საერთაშორისო ანგარიშსწორებები   …………...…………..   239

7.1. სავალუტო სისტემის არსი, სახეობები, ელემენტები

და დახასიათება   …………………………………………………………………………..   239

7.2. სავალუტო კურსი, გაანგარიშების თავისებურებები და როლი ეკონომიკაში   …………………………………………………………………………………   250

7.3. საერთაშორისო ანგარიშსწორებების სისტემა, მათი პირობები და ფორმები, სავალუტო რისკები და დამცავი დათქმები   ………………..   263

თავი 8. მსოფლიოს ცალკეული ქვეყნების ფულადი ერთეულები და ფულადი სისტემების რეგულირება   …….………………………………………   278

8.1. ფულის ერთეულები: აშშ-ის, დიდი ბრიტანეთის, რუსეთის ფედერაციის, იაპონიის და მათი ფულადი სისტემების

რეგულირება   ………………………………………………………………………………..   278

8.2. ფულადი ერთეულები: საფრანგეთის, გერმანიის, იტალიის

და ევრო   ……………………………………………………………………………………….   288

8.3. საქართველოს ფულადი ერთეულები და მისი ფულადი სისტემის რეგულირება   ………………………………………………………………………………..   301

თავი 9. ინფლაციის არსი, სახეობები, კლასიფიკაცია, ფულადი მიმოქცევის სტაბილიზაციის მეთოდები ინფლაციურ პროცესებში და ინფლაციის ზემოქმედება კომერციული ბანკების საქმიანობაში  ….  330

9.1. ინფლაციის არსი, განსაზღვრის ფაქტორები, სახეები და კლასიფიკაცია   ……………..   330

9.2. ინფლაციურ პროცესებში ფულადი მიმოქცევის სტაბილიზაციის ფორმები და მეთოდები   ……………………………………………………………….   336

9.3. ინფლაციის ზემოქმედება კომერციული ბანკების საქმიანობაზე …  346

თავი 10. ინფლაციური და კვლავწარმოებითი პროცესების თავისებურებები, ინფლაციის განვითარების ფაქტორები და მისი რაოდენობრივი შეფასების პრაქტიკუმი   ..………   363  

10.1. ინფლაციური და კვლავწარმოებითი პროცესების ურთიერთზემოქმედების თავისებურებები   ………………………………..   363

10.2. ინფლაციის განსაზღვრა, ფულადი მასის ინფლაცია, ფულის რაოდენობრივი თეორიის მეშვეობით ინფლაციის ბუნების ახსნა, ინფლაციის განვითარების ფაქტორები   ……………………………………….   373

10.3. ინფლაციის რაოდენობრივი შეფასების პრაქტიკუმი   ……………….   389

თავი 11. საქართველოს საბანკო სისტემის განვითარებისა და საქმიანობის ისტორიული რეტროსპექტივა   ……………….……………………………………   399

11.1. ცენტრალური ბანკის არსი და ძირითადი ფუნქციები   ……………..   399

11.2. კომერციული ბანკების ფუნქციები, სტრუქტურა, საქმიანობის სამართლებრივი რეგულირება   …………………………………………………….   426

11.3. არასაბანკო საკრედიტო და საფინანსო დაწესებულებები   ………..   453

თავი 12. კრედიტის არსი, ფუნქციები, კრედიტისა და ფულის ურთიერთობა, კომერციული ბანკის პასიური და აქტიური ოპერაციების პრაქტიკუმი   ……….   469

12.1. კრედიტის აუცილებლობა, მისი ფუნქციები, კანონები, კრედიტისა და ფულის ურთიერთქმედების თავისებურებები   ………………………   469

12.2. კომერციული ბანკის აქტიური ოპერაცია – კრედიტის არსის სრულყოფის საკითხები   ……………………………………………………………….   426

12.3. კომერციული ბანკების რესურსების ფორმირებისა და მათი განთავსების ძირითადი ოპერაციები   …………………………………………..   494

თავი 13. საბანკო დაკრედიტება, სასესხო დავალიანების მონიტორინგი, მსესხებელი იურიდიული და ფიზიკური პირების კრედიტუნარიანობის შეფასების პრაქტიკუმი   …………………………….   513

13.1. საბანკო დაკრედიტებისა და სასესხო დავალიანების დაფარვის გაანგარიშების შესაძლო ვარიანტების თავისებურებები   …………….   513

13.2. ბანკის მსესხებელი იურუდიული პირის კრედიტუნარიანობის შეფასების თავისებურებები   …………………………………………………………   523

13.3. ბანკის მსესხებელი ფიზიკური პირის კრედიტუნარიანობის შეფასების მეთოდები   …………………………………………………………………..   536

თავი 14. კომერციული ბანკების ფინანსური მომსახურება: ლიზინგური, ფაქტორინგული, ფორფეიტინგული და სატრასტო ოპერაციების პრაქტიკუმი   …..……………………………………………………………………………..   554

14.1. კომერციული ბანკების ლიზინგური ოპერაციები   …………………….   554

14.2. კომერციული ბანკების ფაქტორინგული ოპერაციები   ………………   570

14.3. კომერციული ბანკების ფორფეიტინგული და სატრასტო

ოპერაციები   …………………………………………………………………………………   575

თავი 15. საერთაშორისო და რეგინული საფინანსო ორგანიზაციები    581

15.1. საერთაშორისო საფინანსო ორგანიზაციები   ……………………………..   581

15.2. რეგიონული საფინანსო ორგანიზაციები   ………………………………….   623

15.3. საქართველო მსოფლიო ფინანსური გლობალიზაციის

ტენდენციებში   …………………………………………………………………………………..   651

გამოყენებული ლიტერატურა   …………………………………………………………..   663

 

Categories: Uncategorized | დატოვე კომენტარი

ფინანსური ინსტიტუტები და ბაზრები

UDC (უაკ)  336.01(075.8)

მ-866

მოსიაშვილი ვ., ჭელიძე მ., ხიდირბეგიშვილი ნ., _ ფინანსური ინსტიტუტები და ბაზრები (სახელმძღვანელო). –  თბილისი 2017. – 461 გვ.

ISBN  978-9941-27-222-6 (PDF)

 

წინამდებარე სახელმძღვანელოში ლოგიკური  თანმიმდევ­რობი­თაა განხილული ფინანსურ ინსტიტუტებთან და ფინანსურ ბაზრებთან დაკავშირებული ისეთი აქტუალური საკითხები, როგორიცაა: ფინანსური ბაზარი და მისი მონაწილეები, სავალუტო ბაზარი, საკრედიტო ბაზარი, სადაზღვევო ბაზარი, ფასიანი ქაღალდების ბაზარი, სახელმწიფო ფასიანი ქაღალდების ბაზარი, ფასწარმოქმნა ფასიანი ქაღალდების ბაზარზე, ოპერაციები წარმოებული ფასიანი ქაღალდებით, ფასიანი   ქაღალდების  პორტფელი, ფინანსური ინსტიტუტბის ზედამხედველობა, ფინანსური ბაზრის რეგულირება, ფასიანი ქაღალდების ბაზარი საქართველოში, საპროცენტო რისკების მართვა, ძვირფასი ლითონების ბაზარი, საერთაშორისო ფინანსები და საერთაშორისო საფინანსო ორგანიზაციები.

წიგნი განკუთვნილია ბაკალავრიატის, მაგისტრატურის და დოქ­ტორანტურის კურსის მსმენელთათვის, პროფესორ-მასწავლებ­ლე­­ბისთვის. იგი აგრეთვე დიდ დახმარებას გაუწევს ფინანსების აღ­ნიშ­ნული საკითხების შესწავლით დაინტერესებულ სხვა პირებსაც.

შინაარსი

 

წინასიტყვაობა …………………………………………………………………………………  5

თავი I. ფინანსური ბაზარი და მისი მონაწილეები …………….………………….. 7                    

1.1. ფინანსური სისტემის და ფინანსური ბაზრების არსი და ძირითადი ამოცანები … 7

1.2. ფინანსური შუამავლობის ცნება, ფუნქციები და როლი ………………..….…..…… 8

1.3.  ფინანსური ბაზრის ევოლუცია, ფუნქციები და სტრუქტურა …………………….. 12

1.4. ფინანსური ბაზრის მონაწილეები …………………………………………….….…… 19

თავი II. სავალუტო ბაზარი …………………………………………….….…….….…….. 24

2.1. სავალუტო ბაზრის განვითარების რეტროსპექტივა …………….……..……..…….. 24

2.2. გარიგებათა სახეები სავალუტო ბაზარზე ……………………..……………..………. 29

2.3. საერთაშორისო სავალუტო ბაზარი – FOREX ………………………………..………. 34

2.4. უცხოური ვალუტების მიმართ ლარის გაცვლითი კურსის განსაზღვრის წესი საქართველოში …………………………………………………..……………….…………. 41

თავი III. საკრედიტო ბაზარი ………………………………………..…………………… 52

3.1. კრედიტი, როგორც განსაკუთრებული ფინანსური ინსტრუმენტი ……..……..… 52

3.2. საკრედიტო ბაზარი და საკრედიტო ინსტიტუტები ……….………….……………. 60

3.3. საქართველოს საბანკო სექტორის კონკურენტული გარემოს ანალიზი ……….… 75

თავი IV. სადაზღვევო ბაზარი ………………………………………….…….………… 101

4.1. სადაზღვევო ბაზარი და მისი სტრუქტურა ……………………….…….….………. 101

4.2. სერვისები სადაზღვევო ბაზარზე …………………………………………..…….… 108

4.3. სადაზღვევო ბაზრის განვითარების რეტროსპექტივა საქართველოში …….….. 110

თავი V. ფასიანი ქაღალდების ბაზარი ………………………………………………… 120

5.1. ფასიანი ქაღალდების ბაზრის ზოგადი დახასიათება ……………………….…… 120

5.2. ფასიანი ქაღალდების ძირითადი სახეები ………………………….………….….. 125

თავი VI. სახელმწიფო ფასიანი ქაღალდების ბაზარი ………………………..…….…. 134

6.1. სახელმწიფო ფასიანი ქაღალდის არსი და ფუნქციები ………………….…….… 134

6.2. სახელწიფო ფასიანი ქაღალდების ბაზარი განვითარებულ ქვეყნებში …….….. 140

6.3. სახელმწიფო ფასიანი ქაღალდები საქართველოში ………………………….……. 151

თავი VII. ფასწარმოქმნა ფასიანი ქაღალდების ბაზარზე …………….………..…….. 171

7.1. ფასწარმოქმნის ამოცანები და პრინციპები ფასიანი ქაღალდების ბაზარზე .…. 171

7.2. ფასიანი ქაღალდების ღირებულება და მათი სახეები …………………….…….. 173

7.3. ფასწარმოქმნის მეთოდები და ფაქტორები ……………………………………….. 175

7.4. ფასიანი ქაღალდების კურსის განმსაზღვრელი ფაქტორები. …….…………….. 179

7.5. საინვესტიციო გადაწყვეტილებების მიღების ფინანსური ანალიზის

მეთოდები ……………………………………………………………………..…………….. 188

7.6. ფასიანი ქაღალდების ბაზრის საფონდო ინდექსები ………………….….……… 204

თავი VIII. ოპერაციები წარმოებული ფასიანი ქაღალდებით ………………………. 220

8.1. ფორვარდული კონტრაქტი …………………………………….…….….…..………. 220

8.2. ფიუჩერსული კონტრაქტი …………………………………………………..……….. 223

8.3. ოფციონი ……………………………………..………………………….……..……….. 228

8.4. სვოპი ……………………………………………………………………………..…….. 231

8.5. ვარანტი …………………………………………………………………………..…….. 233

თავი IX. ფასიანი ქაღალდების პორტფელი ……………………….……..…………… 235

9.1. ფასიანი ქაღალდების პორტფელის კლასიფიკაცია …………….……..……..…… 235

9.2. ფასიანი ქაღალდების პორტფელის ფორმირება ………………………….……… 239

9.3. პორტფელური რისკების მართვის მეთოდები ……………….……..…………… 245

თემა X.  ფინანსური ინსტიტუტების ზედამხედველობა …….……….…….……….. 257

10.1. საბანკო ზედამხედველობა …………………………………………….……..……. 257

10.2. სადაზღვევო  საქმიანობის  სახელმწიფო ზედამხედველობა ………………… 282

10.3. მიკროსაფინანსო ორგანიზაციების სამართლებრივი რეგულირება …………. 293

 თავი XI. ფინანსური ბაზრის რეგულირება ………………………….……………….. 304

11.1. ფინანსური ბაზრების რეგულირების გამოცდილება სხვადასხვა ქვეყნებში … 304

11.2. ფინანსური რეგულირების გლობალური სისტემა …………………………….. 306

თავი XII. ფასიანი ქაღალდების ბაზარი საქართველოში ……………………………. 317

12.1. ფასიანი ქაღალდების ბაზრის წარმოშობის წინაპირობები საქართველოში … 317

12.2. საქართველოს საფონდო ბირჟა ……………………………………………..…….. 323

თავი XIII. საპროცენტო რისკის მართვა ……………………………………………….. 344

13.1. საპროცენტო რისკის მართვა ფიუჩერსებით და სხვა მონათესავე ინსტრუმენტებით ……………………………………………………………..….…………. 344

13.2. საპროცენტო რისკის მართვა ოფციონებით და მათზე დაფუძნებული ინსტრუმენტებით …………………………….………………………………………….. 362

13.3. კეპციონებისა და სვოპციონების გამოყენება საპროცენტო რისკის

მართვისათვის ……………………………………………………………………………. 367

13.4. საპროცენტო რისკის მართვის სტანდარტული ინსტრუმენტების შედარება … 369

თავი XIV. ძვირფასი ლითონების ბაზარი …………………………………….…….… 372

14.1. ძვირფასი ლითონების ბაზრის განვითარების ისტორია …..………………….. 372

14.2. მსოფლიო ოქროს ბაზრის ორგანიზაციული სტრუქტურა ……………………. 378

14.3. ძვირფასი ლითონების საერთაშორისო ბაზრის მონაწილეები ……………….. 383

თემა XV. საერთაშორისო ფინანსები და საერთაშორისო საფინანსო

ორგანიზაციები ………………………………………………………………….……….. 389

15.1. საერთაშორისო ფინანსების არსი და როლი მსოფლიო ეკონომიკაში …..……. 389

15.2. მსოფლიო ფინანსური ბაზრის განზოგადებული სტრუქტურა და მონაწილეების კლასიფიკაცია ……………………………………………………………………………..… 391

15.3. საერთაშორისო საფინანსო ორგანიზაციები ……………………………………… 394

15.3.1. საერთაშორისო ორგანიზაციების ზოგადი დახასიათება …………..………… 394

15.3.2. საერთაშორისო სავალუტო ფონდი ………………………..…………………….. 398

15.3.3. მსოფლიო ბანკი ………………………………………….………………………….. 413

15.3.4. საერთაშორისო ანგარიშსწორების ბანკი ……………………………………..…. 424

15.4. რეგიონალური საფინანსო ორგანიზაციები ……………………………………….. 432

15.4.1. ევროპის ცენტრალური ბანკი ……………………………………….……………… 432

15.4.2. ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკი ………………………….. 434

15.4.3. პარიზის კლუბი – მისია და მიზნები ………………….…………………..…….. 436

15.4.4. ლონდონის კლუბი ……………………………………………………………..…… 439

15.4.5. აზიის განვითარების ბანკი ………………………………………………..……….. 449

გამოყენებული ლიტერატურა …………………………………………………………………………….. 455

 

 

 

Categories: Uncategorized | 2 Comments

ნუმიზმატიკის „სპილენძის ხანა“ საქართველოში

ნუმიზმატიკის „სპილენძის ხანა“ საქართველოში

შესავალი. XII საუკუნე და XIII საუკუნის დასაწყისი საქართველოს სახელმწიფო თითქმის მთელ კავკასიას მოიცავდა და ვასალური ქვეყნებით იყო გარშემორტყმული. ქვეყნის პოლიტიკურმა გაერთიანებამ და ძლიერმა ეკონომიკამ სახელმწიფოში ფულის რეგულარული მოჭრისა და მისი მყარი, ინტენსიური მიმოქცევის პირობები შექმნა. მთელი იმდროინდელი ამიერკავკასია ქართული ფულით იყო გაჯერებული. ეს პერიოდი საქართველოს ისტორიაში ერთიანი ფეოდალური მონარქიის „ოქროს ხანად“ არის ცნობილი.

საქართველოს ისტორიის „ოქროს ხანას“ ქართული ნუმიზმატიკის მკვეთრად გამოხატული „სპილენძის ხანა“ ემთხვევა. დავით IV აღმაშენებლის ვაჟის, დემეტრე I-ის (1125-1156 წ.წ.) გამეფებიდან ერთი საუკუნის მანძილზე საქართველოში და მის მეზობელ ქვეყნებში ვერცხლის ფული არ მოჭრილა. ე. წ. „ვერცხლის კრიზისი“ მოედო მესოპოტამიას, სირიას, ირანსა და ცენტრალურ აზიას. ყველა ამ ქვეყანაში მიმოქცევიდან ამოიღეს ვერცხლის ფული და მისი ადგილი სპილენძის ფულმა დაიკავა.[1]

ძირითადი ნაწილი. XII საუკუნის პირველ ნახევარში სელჩუკთა იმპერიის ნანგრევებზე აღმოცენებულ მცირე სახელმწიფოებში სპილენძის ფულის ახალი კატეგორია მოიჭრა. მონეტაზე გაქრა სპილენძის ფულის აღმნიშვნელი არაბული სიტყვა „ფელსი“, რომელიც ვერცხლის საფასეს სახელწოდებამ – „დირჰემმა“ შეცვალა. მიმოქცევაში გამოვიდა მონეტა, რომლის ნომინალი ბევრად აღემატებოდა მის რეალურ ღირებულებას. სპილენძის ფულის „იძულებითი კურსით“ ემისიის პრაქტიკა სხვა ქვეყნებთან ერთად საქართველომაც გადაიღო, რასაც ქართული ფულის ზედწერილებიც ადასტურებს.

„ვერცხლის კრიზისის“ პერიოდში მკვეთრად შეიცვალა მონეტის გარეგნული სახეც, მაგრამ „უწესოდ მოჭრილი“ სხვადასხვა ფორმისა და წონის ფულის ნიშნების პარალელურად საქართველოში ჩვეულებრივი მონეტაც იჭრებოდა.

რადგანაც სპილენძის ფული საკრედიტო მონეტა იყო და „იძულებითი კურსით“ მიმოიქცეოდა, ხელისუფლება ბრუნვაში არსებულ ფულად მასას მონეტებზე დამღის დასმით დროდადრო ანახლებდა. ცნობილია დამღის 11 სახეობა.

ხშირად, ფირფიტის სიმცირის გამო, სიქის[2] ანაბეჭდი მასზე მთლიანად ვერ თავსდებოდა.  მონეტის მოჭრის ეს წესი თავდაპირველად  აღმოსავლეთის ქვეყნებში იქნა დანერგილი და ჩვენშიც მტკიცედ მოიკიდა ფეხი. გამოთქმულია მოსაზრება, რომ ე.წ. „უწესოდ“ მოჭრილ მონეტებს ვაჭრობის დროს ღებულობდნენ უკვე წონის და არა თვლის ანგარიშით. „უწესოდ“ მოჭრილი ფულის პარალელურად, რა თქმა უნდა, იჭრებოდა მრგვალი ფორმის მონეტებიც.

დემეტრე I-ის კონკრეტული ემისიების თარიღი მონეტაზე მოცემული მუსლიმი მმართველების წლების მიხედვით უნდა  დავადგინოთ. გამოდის, რომ დემეტრე I ემისიებს  1125-1131, 1136-1152 წლებში ახორციელებდა.

დავით V-ის (1155 წ.) „უწესოდ“ მოჭრილ  სპილენძის მონეტას (დავით V-ის ემისია) ადრე  მკვლევარები დავით აღმაშენებელს (1089-1125 წწ.) მიაწერდნენ, რადგან ზურგის მხარის არაბული ზედწერილი წაკითხულ იქნა როგორც  მუჰამმად  სულტანი უმაღლესი  ბარქ [იარუკ]. სულთანი ბარქიარუქი კი სწორედ რომ დავით აღმაშენებლის თანამედროვე იყო. გ. ჯაფარიძემ ამ მონეტის ზურგი მხარის ლეგენდა შემდეგნაირად წაიკითხა: მუჰამმადი სულტანი [უდიდესი] ძე მაჰ [მუდისა]. აღნიშნული სულთანი, ერაყის სელჩუკიანი მმართველი მუჰამმად იბნ მაჰმუდი (1153-1159 წწ.), დავით V-ის თანამედროვეა. ამრიგად, ამ მონეტის კუთვნილება მისადმი საეჭვო აღარ არის.

გიორგი III-ის (1156-1184 წწ.) „უწესოდ“ მოჭრილი სპილენძის მონეტები (გიორგი III-ის ემისიები მთავრული ნიშნით) დემეტრე I-ის ზემოთ აღწერილ მონეტის ვარიანტს წარმოადგენს და განსხვავდება მეფის სახელის ინიციალით. ასომთავრული დონის ნაცვლად აქ გიორგის ინიციალია ამოკვეთილი ასომთავრულადვე. არ შეიძლება გაკვირვება არ გამოიწვიოს იმ ფაქტმა, რომ გაერთიანებული საქართველოს ძლიერი მეფე გიორგი III თავის მონეტაზე არაბულ ზედწერილებსა და ხალიფას სახელს ათავსებს. ზოგიერთი მკვლევარი ამას იმით ხსნის, რომ საქართველოს მეფე რაღაც ფორმით დამოკიდებული იყო მუსლიმ მფლობელზე. მაგრამ ასეთი მოსაზრება ყოვლად უსაფუძვლოა.

დემეტრესა და გიორგი III-ის ასეთი კონკრეტული ჟესტი ნაკარნახევი იყო წმინდა ეკონომიკური მოტივებით, რადგან ქართულ მონეტებს გზა უნდა გაეკვლია მახლობელი აღმოსავლეთის ბაზრისკენ, ამას კი არაბული ლეგენდა და ხალიფას სახელის მოხსენიება უთუოდ უწყობდა ხელს. ამავე დროს წარწერის შინაარსი იმასაც ატყობინებდა მუსლიმურ სამყაროს, რომ, ვთქვათ, გიორგი III „მეფეთა მეფე“ და „მესიის მახვილი“ იყო. კონკრეტული ემისიები 1156-1160 წლებში ხორციელდებოდა.

გიორგი III „უწესოდ“ მოჭრილი მონეტების პარალელურად იწყებს აგრეთვე მრგვალი მოყვანილობის (გიორგი III-ის მონეტები – მეფე შევარდენით ხელში)  მონეტების ემისიასაც. გიორგი III-ის მონეტაზე პირველად ქართული სამონეტო საქმის ისტორიაში თავსდება მხედრული წარწერა. გარდა ამისა, კვლავ ჩნდება თარიღი, რომელიც XI საუკუნის პირველი მესამედის შემდეგ ჩვენში მოჭრილ მონეტებზე აღარ თავსდებოდა. მაგრამ ეს თარიღი უკვე ქართული ქორონიკონითაა მოცემული.

1178 წელს გიორგი III-მ თავისივე სიცოცხლეში თანამოსაყდრედ თამარი აკურთხა. როგორც ჩანს, მათი ერთობლივი მმართველობის ხანას  ეკუთვნის ქვემოთ აღწერილი სპილენძის „უწესოდ“ მოჭრილი მონეტები (გიორგი III-ის და თამარის მონეტები). ეს მასალა ერთგვარი გამონაკლისია ქართულ ნუმიზმატიკაში, ვინაიდან მასზე მოთავსებულია მხოლოდ და მხოლოდ ქართული ლეგენდები. მონეტები 1178-1184 წლებს შორის უნდა მოეჭრათ.

1184 წლიდან თამარი ერთპიროვნული მმართველია (თამარ მეფის მონეტები მისი ხელრთვით). აღნიშნული მონეტები რამდენიმე თვალსაზრისით იქცევს ყურადღებას. ჯერ ერთი, ასეთი მედიდური წარწერა არაბულად არცერთ ქართულ მონეტებზე არ მოთავსებულა. საქართველოს არნახული ძლიერების სურათის აღდგენა მარტო ამ მონეტების ლეგენდის საშუალებითაც კი შეიძლება. მეორეც, სპილენძის მონეტას აწერია „ … იქნა ჭედაი ვერცხლისი…“, აქ ე.წ. „ვერცხლის კრიზისის“ პერიპეტიები უნდა იყოს ასახული.  სხვა ვარიანტზე მოთავსებულია თარიღი ქორონიკონი 430  (=1210 წ.). უნდა აღინიშნოს, რომ აღწერილი ნუმიზმატიკური ძეგლები ჩვენამდე  ათასობითაა მოსული. უნიკალურია „უწესოდ“ მოჭრილი სპილენძის მონეტა წარწერით „თამარ დედოფალი“, რომელიც მ. ბარათაშვილის კოლექციის შემადგენლობაში შედიოდა[3].

როგორც ცნობილია, 1188 წელს თამარმა ხელმეორედ იქორწინა დავით სოსლანზე. მათი სახელითაა მოჭრილი ქვემოთ აღწერილი „წესიერი“ ფორმის სპილენძის მონეტები (თამარისა და დავითის მონეტები „ბაგრატიონთა საგვარეულო ნიშნით“), რომლებმაც ჩვენამდე დიდი რაოდენობით მოაღწია.

რაც შეეხება თამარისა და დავითის მონეტის შუბლზე მოთავსებულ რთულ ფიგურულ ნიშანს, რომელსაც დ. კაპანაძე ბაგრატიონთა საგვარეულო ნიშნად მიიჩნევს, მისი მნიშვნელობა გახსნა ქართული პალეოგრაფიის შესანიშნავმა მცოდნემ, თ. ბარნაველმა. მისი აზრით, მონეტაზე მოთავსებულ ფიგურულ ნიშანში მოცემულია მონოგრამულად შერწყმული ქართული ასოები, რომლებიც გადმოცემს თამარისა და დავითის სახელებს. დაბოლოს, გაკვრით შევეხებით თამარის გარდაცვალების თარიღს, რამდენადაც ამ თარიღის დადგენისას მნიშვნელოვან როლს სწორედ ნუმიზმატიკური ძეგლები ასრულებს. თამარის გარდაცვალების თარიღად მკლევარები განსხვავებულ წლებს ასახელებენ. ყველაზე მისაღები  1210 წელია, რასაც ნუმიზმატიკური მასალა ავლენს. საქმე ის გახლავთ, რომ თამარი მონეტებს  1210 წელს ჭრიდა, და ამავე დროს ცნობილია 1210 წლით დათარიღებული გიორგი IV ლაშას მონეტები წარწერით „გიორგი, ძე თამარისა“ და   გიორგი IV ლაშას მონეტები – მეფე საიმპერატორო სამოსელში. აქედან დასკვნა: თამარი გარდაიცვალა 1210 წელს და იმავე წელს ტახტზე მისი ვაჟი ასულა.

საინტერესო დეტალია ის ფაქტი, რომ „უწესოდ“ მოჭრილ ამ ფულს სპარსული წარწერა ამშვენებს. გიორგი IV ლაშას  მონეტებს შორის ურევია ფრიად ორიგინალური ნიმუშებიც. ასეთია, მაგ. ის ცალი, რომლის შუბლზე თამარის ვენზელია ამოკვეთილი, ხოლო ზურგზე – ისეთივე ზედწერილი, როგორც ზემოაღწერილ მონეტებზე. დ. კაპანაძე ამას იმით ხსნის, რომ ერთსა და იმავე ზარაფხანაში მუშაობის დროს ხელოსნებს აერიათ 1210 წლით დათარიღებული თამარისა და გიორგის მონეტების სიქები.

თამარისა და გიორგი IV ლაშას სამონეტო საქმე კომენტარს საჭიროებს: 1. საქართველო კარგავს აკუმულაციური ფულადი ბაზრის ჰაბიტუსს. მაშინ სახეზე უნდა იყოს ყოველწლიური ემისიები?! 1187 და 1210 წლები ამ ასპექტით უპირისპირდება ლოგიკურ ეკონომიკურ კონიუნქტურას. როგორ უნდა აიხსნას კონკრეტული დივერგენცია?! სსრკ 1961 წლის დენომინაცია კონკრეტული ასპექტით სიმპტომატური პარალელია. ე.ი. თამარის შესაბამისი მონეტები იჭრება ყოველწლიურად, მაგრამ – ძველი თარიღით; 2. ლაშა ჯავახთუფალი თამარის თანამოსაყდრეა და მის სიცოცხლეშივე ახორცილებს  ფულის ემისიას. ე.ი. 1207-1209 წლებში სპეციფიური საუფლისწულო ატრიბუტი დიარხიის მასშტაბით თამარის ძის სუბორდინირებულ პოზიციაზე მიგვანიშნებს. სხვა დიარხიის დროსაც, მაგ. დავით ულუსა და დავით ნარინის, ემისიაზე ერთ-ერთის სახელი თავსდება მხოლოდ და მხოლოდ; 3. მონეტა სამი მთავრული ნიშნით – ႧႰႣ – ასე გავიაზრეთ: ფული 1187 წლის შემდეგ ვერ მოიჭრებოდა. სოსლანი კი თამარს შერთეს 1188 წელს, ე.ი. ეს მონეტა  სინამდვილეში პირველია, ის კონკრეტული მონარქის სამონეტო რეგალიის რეალი-ზაციის ადრეული ნიმუშია. ლეგენდა ასე უნდა იქნას წაკითხული – თამარ დედოფალი. ემისია განახორციელდა 1184-1186 წლებში.[4]

რუსუდანის მეფობა რთული საგარეო ვითარებით აღინიშნა. თბილისი   ოკუპირებულ იქნა ხორეზმშაჰის, ჯალალ ედ-დინის მიერ. რუსუდანი ქუთაისში გადადის. ამ შემოსევებმა ქართულ ნუმიზმატიკაშიც ჰპოვა ასახვა. როგორც ჩანს, ჯალალ ედ-დინს ხელში ჩაუვარდა სახელმწიფო ხაზინა, რომელიც საკუთარი მონეტების მოსაჭრელად გამოიყენა. ქართულ მონეტებს ახალი სიქა დაარტყეს.

რუსუდანის სამონეტო საქმიანობით ქართულ ნუმიზმატიკის ისტორიაში ახალი ტაპი იწყება, რაც გამოიხატა შემდეგში: 1. შეწყდა ე.წ. „უწესოდ“ მოჭრილი მონეტების ემისია და 2. კვლავ დაიწყო ვერცხლის ფულის გამოშვება.

რუსუდანის მეფობის პერიოდში მოჭრილ „წესიერ“ მონეტებთანთან დაკავშირებით უნდა აღინიშნოს, რომ, მიუხედავად მათი მრავალრიცხოვნებისა, ყველა მათგანს თარიღად 1227 წელი უზის. ეს იმას ნიშნავს, რომ 1227 წელი გახლავთ კონკრეტული ნიმუშის შემოღების და არა ემისიის წელი.

ამ მონეტებთან დაკავშირებით ასევე საინტერესოა მათი ემისიის ცენტრის დადგენის საკითხი. თბილისი ჯალალ ედ-დინმა პირველად  1226 წლის მარტში აიღო. იმავე 1226 წელს ქართველებმა თბილისი დაიბრუნეს და ხელმეორედ მხოლოდ 1227 წლის ბოლოს დათმეს. ასე რომ, 1227 წლით დათარიღებული მონეტების ემისია დედაქალაქის ზარაფხანაში სავსებით შესაძლებელია.

 

 

დასკვნა

დიდი ხნის მანძილზე საქართველოში სამონეტო მეტალის ფუნქციას ასრულებს მხოლოდ და მხოლოდ სპილენძი. ვერცხლის დროებითი მატერიალური დეფიციტის ჰიპოთეტური ეგზისტენცია ალოგიკურად მიგვაჩნია. საქმე ეხება ფეოდალურ სამყაროს, სადაც სანედლეულო შიმშილის შესაძლებლობის დაშვება კონკრეტულ ეტაპზე უბრალოდ აბსურდია. ხომ არ ხდება ასეთი რამ: ევოლუციის რაღაც ეტაპზე აღმოსავლეთში ვერცხლის სასაქონლო აკუმულაცია საერთო სასაქონლო მასასთან მიმართებაში შეფარდებითად მცირეა, რაც ვალუტის შეფარდებითად და არარენტაბელურად მაღალი კურსის საფუძველია. სოციალური დისტრიბუციული წესრიგი ორგანიზაციასა და წარმოებას შორის მოითხოვს ნომინალის გაწვრილებას იმ დონემდე, რასაც ცირკულაციის ასპექტით უამრავი სირთულე მოჰყვებოდა.

ვერცხლის უკნინესი ერთეული უდრის რაციოზე გადაყვანილ სპილენძს. საფუძველი ეყრება საკრედიტო ფულს. მაინც, რას უნდა გამოეწვია ასეთი სპეციფიური სავალუტო კონიუნქტურა?! საწარმოო ძალების განსაკუთრებული კონცენტრაცია შავი მეტალურგიის და აგრარულ სექტორებზე მოითხოვდა გარკვეულ შეზღუდვებს ფერადი მეტალურგიის სფეროში. ვერცხლის რეცეპციის ტექნოლოგიური სირთულე (Ag2S და  უფრო ხშირად, პლუს სხვა სულფიდიებიც. ერთმანეთისგან განცალკევებას ახორციელებს Pb. და Zn.) კი შრომითი კადრების ნაწილს  სპილენძის წარმოებაზე გადართავდა, რაც ფერადი მეტალურგიის პროდუქციის საერთო მოცულობის შეფარდებით სტაბილიზაციას ემსახურებოდა. სარწყავი ზონა ძაბავს საკუთარ ძალებს. დუალური საქართველო კი ყოველივეს საკრედიტო ავტოპროტექციონიზმით პასუხობს. აღმოსავლური ლეგენდები სწორედ აზიურ საკრედიტო სისტემაში ჩართვის ინდიკატორია. დემეტრე I-ის დროიდან მოკიდებული რუსუდანის მეფობაში გატარებულ ფულის რეფორმამდე საქართველოში მუდმივად ხორციელდება ე.წ. „უწესოდ“ მოჭრილი სპილენძის ნუმიზმატიკური ძეგლების ემისია. უკანასკნელი ტექნიკური სიახლე – ზოგავს ხარჯებს და მუშახელს; ნიშანია საკრედიტო კატეგორიისა.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

დავით IV-ის სპილენძის მონეტა მეფე საიმპერატორო ტანსაცმელში. 10,73 გრ. 35 მმ.

შუბლი: საიმპერატორო ტანსაცმელში გამოწყობილი წვეროსანი დავით აღმაშენებლის გამოსახულება წელზევით პირდაპირ. მარჯვენა ხელში მას გრძელი სკიპტრა უჭირავს. მარცხენაში – სფერო, რომელიც ჯვრითაა დაგვირგვინებული. თავსამკაულის ზემო ნაწილიც ჯვრითაა დამშვენებული (სტემა, საიმპერატორო გვირგვინი). მეფეს ყელზე მძივები უკეთია. გამოსახულების მარცხნივ – ასომთავრულით – დავით. მარჯვნით – მეფე.

ზურგი: მონეტის ცენტრში თანაბარტოტებიანი ჯვრის გამოსახულება. გარშემო ქართული ასომთავრული ლეგენდა: ქრისტე, დავით მეფე აფხაზთა, ქართველთა, რანთა, კახთა, სომეხთა.

   დემეტრე I-ის ემისია. სპილენძი. 0,72 გრ., 2,13 გრ., 6,11 გრ.8 მმ., 15/16 მმ., 21/22 მმ.

   შუბლი: ცენტრში მოთავსებული ასომთავრული l, რომელიც დემეტრეს სახელის ინიციალს წარმოადგენს. ზემოთ და ქვემოთ არაბული ზედწერილი: ملك الملوك მეფეთა მეფე. ირგვლივ რკალი და გაურკვეველი არაბული წარწერა.

ზურგი: ორსტრიქონიანი არაბული ზედწერილი:  محمود بن محمد მაჰმუდ იბნ მუჰამმადი (1118-1131 წწ.).
გარშემო ასევე არაბული ლეგენდა, რომელიც ძნელად იკითხება.

 

   დავით V-ის ემისია. სპილენძი. 6,09 გრ. 4/23 მმ.
   შუბლი: სამსტრიქონიანი არაბული ზედწერილი, რომლის შემდეგი ფრაგმენტებია შემორჩენილი: [م]لك…[الملوك] [حسام الم[سيح [داو[د მეფეთა მეფე, მესიის მახვილი   დავით …, მარჯვნივ ვერტიკალურად მოთავსებული გაურკვეველი ნიშანი. წრიულ ხაზოვანი რკალის ფრაგმენტი და წრიული ლეგენდის ნაშთი.

ზურგი: სამსტრიქონიანი არაბული ზედწერილი: محمد [السلطان [الاعظم[بن مح[مود მუჰამმადი  სულტანი [უდიდესი]  ძე მაჰ [მუდისა].

   გიორგი III-ის ემისია. სპილენძი. წონა: მაგ. 2,15 გრ., 6,03 გრ. ≈15/20 მმ., 18/21 მმ.

შუბლი: ხვეული ხაზებისგან შემდგარი ვარდულის ცენტრში მოთავსებული გიორგის სახელის აღმნიშვნელი ასომთავრული ინიციალი Ⴂ, ვარდულის ბუდეებში არაბულად:كيوركى، ملك الملوك، حسام المسيح მეფეთა მეფე გიორგი, მესიის მახვილი.

ზურგი: ხვეული ვარდულის ბუდეებში არაბული ზედწერილი: المقتفى/لامر/لله/ امير/ المومنين ალ-მუქთაფი ლი-ამრ ალლაჰი (1136-1160 წწ.),   მართლმორწმუნეთა მბრძანებელი.

   მეფე შევარდენით. გიორგი III. სპილენძი. ≈ 5,56 გრ. ≈22/23 მმ.

შუბლი: აზიურ-ბიზანტიურ სამოსელში გამოწყობილი გიორგი III მარცხენა (ზოგჯერ მარჯვენა) ხელით დოინჯშემოყრილი ფეხმორთხმით ზის პირდაპირ. მას მეორე გაწვდილ ხელზე შევარდენი უზის. თავს საიმპერატორო სტემა უმშვენებს. მონეტის არეზე გაფანტულია ქართული მხედრული წარწერა, რომელიც იუწყება მეფის სახელს (შემოკლებულად – გი, ზოგან ამას ემატება ႢႨ-ს მონოგრამა) და ასომთავრული წარწერა ႵႰႩႲႯႣ ქორონიკონსა 394 (= 1174 წ.).

ზურგი: სამსტრიქონიანი არაბული ზედწერილი:ملك الملوك كيوركى بن ديمطرىحسام المسيح მეფეთა მეფე  გიორგი, ძე დემეტრესი,  მესიის მახვილი.

 

   გიორგი III-ის და თამარის მონეტა. ფოტო:სპილენძი. 13,46 გრ. ≈22/24 მმ.

შუბლი: გრეხილორნამენტული ნასკვებით გამოყვანილი ექვსბუდიანი ვარდულის ცენტრში ორი ასომთვარული ნიშანი  ႢႨ (გიორგი). ვარდულის გარეგან ბუდეებში ასომთავრულადვე: flb/ly/qy/va/vat  ადიდენ ღმერთმან მეფეთა მეფე.

ზურგი: ისეთივე, ოღონდ რვაბუდიანი ვარდულის ცენტრში თამარის ასომთავრული ინიციალი, ან მისი სახელის სხვადასხვანაირი დაქარაგმება – sh, svh, sv (თრ,თმრ,თმ). ვარდულის გარეგან რვა ბუდეში მოთავსებული ასომთვარული ზედწერილი: fll/yqy/vat/lf/lt/lj/kb ადიდენ ღმერთმან მეფე და დედოფალი.

თამარის მონეტები ხელრთვით. სპილენძი. 14, 97 გრ., 16,24 გრ. ≈23/41 მმ., 26/31 მმ.

შუბლი: წნული ორნამენტული ჩარჩოს ცენტრში თამარის ხელრთვა. ორნამენტის გარშემო დაქარაგმებულია ასომთავრული ზედწერილი: სახელითა ღვთისაითა იქნა ჭედაი ვერცხლისი ამის ქორონიკონსა 407 (=1187 წ.)

   ზურგი: ხუთსტრიქონიანი არაბული ზედწერილი:الملكة المعظمة جلال الدنيا والدين تامار بنت كيوركى ظهير المسيح اعز الله انصاره დედოფალი დიდებული,  დიდება ქვეყნისა და სარწმუნოებისა,  თამარ, ასული გიორგისა,  მესიის მიმდევარი, განადიდოს ღმერთმან ძლევანი მისნი.
ირგვლივ რკალი და არაბულადვე გარშემოვლებული მეორე ზედწერილი:ضاعف الله خلالها ومدّ ظلالها وايد اقبالها  განადიდოს ღმერთმან დიდება მისი, განაგრძოს ჩრდილი მისი და განამტკიცოს კეთილდღეობა მისი.

მონეტები წარწერითთამარ დედოფალი“. სპილენძი.

შუბლი: ხუთი ნახევარწრისგან შემდგარ ფიგურიან ჩარჩოში მოთავ-სებული სამი ასომთავრული ნიშანი – shl – თრდ, თამარ დედოფალი.  წარწერის ზემოთ მომცრო ჯვარია გამოსახული.

ზურგი: მონეტის მთელ არეზე გაბნეული მსხვილი წერტილები.

 

   თამარის და დავითის მონეტებიბაგრატიონთა საგვარეულო ნიშნით“. სპილენძი. წონა:  მაგ. 6,11 გრ., 8,15 გრ. ≈26/27 მმ.,  26/28 მმ.

შუბლი: მონეტის ცენტრში მოთავსებულია რთული აგებულების ნახაზი – ნიშანი   რომელსაც დ. კაპანაძე ნაკვეთს ეძახის და ბაგრატიონთა საგვარეულო ნიშნად მიიჩნევს. მარცხნივ და მარჯვნივ ასომთავრულად დაქარაგმებულია თამარისა და დავითის სახელები – ႧႰ და ႣႧ. ზემოთ და ქვემოთ ასომთავრულადვე  ႵႩჃႩ ქორონიკონსა  420 (=1200 წ.).

ზურგი: ოთხსტრიქონიანი არაბული ზედწერილი: ملكة الملكات جلال الدنيا والدين تامار ابنة كيوري ظهير المسيح დედოფალი დედოფალთა,  დიდება ქვეყნისა და სარწმუნოებისა,  თამარ, ასული გიორგისა,  მესიის მიმდევარი.

  

მონეტები წარწერითგიორგი ძე თამარისა“. სპილენძი. „უწესოდ“ მოჭრილი. წონა: მაგ., 5,6 გრ.,  13,35 გრ., 37,75 გრ. ≈15/62 მმ., ≈23/24 მმ.
   შუბლი: წნული ორნამენტული ჩარჩოს ცენტრში მოთავსებული ასომ-თავრული ზედწერილი:  ႢႨႻႤ/ႧႫႰႱႠ  გიორგი, ძე თამარისა.  ჩარჩოს შემოვლებული აქვს ასომთავრული ზედწერილი, ႵႱႾႤႪႨႧႠႶႧႠႨႵႬႽႤႣႠႥႺႾႪႱႠႫႱႵႩႱჃႪ სახელითა ღვთისაითა იქნა ჭედაი ვერცხლისი ამის ქორონიკონსა 430 (=1210 წ.).

ზურგი: ცენტრში მოთავსებული ოთხსტრიქონიანი არაბული ლეგენდა: الملك الملوك جلال الدنيا والدين كيوركى بن تامار حسام المسيح მეფეთა მეფე,  დიდება ქვეყნისა და სარწმუნოებისა, გიორგი, ძე თამარისა,  მესიის მახვილი. გარშემო რკალი. რკალს გარეთ სპარსული ზედწერილი: بنام خداى پاك اين سيمرا زده اند بتاريح چهار صی وسی سا უწმინდესი ღმერთის სახელით  იჭედა ეს ვერცხლი 430 წელს.

   გიორგი IV ლაშას მონეტები წარწერითგიორგი მეფისაჯავახთუფლისა“. სპილენძი. „წესიერად“ მოჭრილი. წონა: მაგ., 4,5 გრ., 5,24 გრ., 6,5 გრ.≈ 24 მმ.

   შუბლი: ოთხსტრიქონიანი ასომთავრული წარწერა: გიორგი მეფისა, თამარის ძისასა, ჯავახთუფლისა.

   ზურგი: ოთხსტრიქონიანი არაბული ზედწერილი: الملك المعظم جلال الدنيا والدين كيوركى بن تامار حسام المسيح მეფე უმაღლესი,  დიდება ქვეყნისა და სარწმუნოებისა,  გიორგი, ძე თამარისა,  მესიის მახვილი.

 

   გიორგი IV ლაშას მონეტებიმეფე საიმპერატორო სამოსელში. ლაშა გიორგის სპილენძის უნკალური მონეტა. წონა – 5,6 გრ. =23/24მმ.

   შუბლი: მთელი ტანით პირდაპირ მდგარი მეფის გამოსახულება საიმპერატორო გვირგვინით (სტემა), ლაბარუმით მარჯვენა ხელში და ე.წ. ანექსიკაკიით – მტვრიანი პერგამენტის შეკვრა, მოკვდავის სიმბოლო – მარცხენაში. გამოსახულების მარცხნივ და მარჯვნივ შემორჩენილია ასომთავრული ლეგენდის ფრაგმენტები, რომელიც ასე იკითხება: გიორგი, ძე თამარისი … 30  ე.ი. ქორო-ნიკონსა 430 (=1210 წ.).

ზურგი: ვარდულის ოთხ ფურცელში მოთავსებული არაბული წარწერა:سنة / ست/ وست/ مائة 606 წელს (=1209/1210 წწ.). ფურცლებს შორის სეგმენტებში მეორე არაბული ზედწერილი: كيوركى ن تامار حسام المسيح  მეფეთა მეფე გიორგი, ძე თამარისა, მესიის მახვილი. ირგვლივ რკალი.

 

   რუსუდანისწესიერადმოჭრილი სპილენძის მონეტა. სპილენძი. 3,66 გრ., 5,28 გრ.,  6, 87 გრ., 7,15 გრ., 9,49 გრ. ≈23/29 მმ.

   შუბლი: რთული ორნამენტული ჩარჩოს ცენტრში მოთავსებულია რუსუდანის ასომთავრულად დაქარაგმებული სახელი – hcy (ႰႱႬ). მის ზემოთ ამოკვეთილია მცირე ზომის ხვეული, რომელიც  თ. ბარნაველის განმარტებით, ასევე რუსუდანის მონოგრამაა. დ. კაპანაძე ამ მონოგრამას დედოფლის „ხელრთვას“, „ფაქსიმილეს“ უწოდებს. ისიც უნდა აღინიშნოს, რომ, თ. ბარნავლის ინტერპრეტაციით, ასევე რუსუდანის მონოგრამას წარმოადგენს მონეტაზე მოთავსებული რთული ორნამენტული ჩარჩო, რომლის გარე ხვეულების გახსნა გვაძლევს შემდეგ ასოებს: ႰႭႱႬ ე.ი. რუსუდან. ორნამენტის ბუდეებში შემოკლებით თარიღია: mryჃmp ქორონიკონსა 447 (=1227 წ.).

   ზურგი: ოთხსტრიქონიანი არაბული ზედწერილი: الملكة لملوك و الملكات جلال الدنيا والدين روسدان بنت تامار ظهير المسح اعز الله انصاره დედოფალი მეფეთა და დედოფალთა,  დიდება ქვეყნისა, სამეფოსი და სარწმუნოებისა, რუსუდან, ასული თამარისა, მესიის მიმდევარი, განადიდოს ღმერთმან ძლევანი მისნი. გარშემო რკალი.

 

 

რეზიუმე

საქართველოს ისტორიის „ოქროს ხანას“ ქართული ნუმიზმატიკის მკვეთრად გამოხატული „სპილენძის ხანა“ ემთხვევა. დავით IV აღმაშენებლის ვაჟის, დემეტრე I-ის (1125-1156 წ.წ.) გამეფებიდან ერთი საუკუნის მანძილზე საქართველოში და მის მეზობელ ქვეყნებში ვერცხლის ფული არ მოჭრილა. ე. წ. „ვერცხლის კრიზისი“ მოედო მესოპოტამიას, სირიას, ირანსა და ცენტრალურ აზიას. ყველა ამ ქვეყანაში მიმოქცევიდან ამოიღეს ვერცხლის ფული და მისი ადგილი სპილენძის ფულმა დაიკავა.

„ვერცხლის კრიზისის“ პერიოდში მკვეთრად შეიცვალა მონეტის გარეგნული სახეც, მაგრამ „უწესოდ მოჭრილი“ სხვადასხვა ფორმისა და წონის ფულის ნიშნების პარალელურად საქართველოში ჩვეულებრივი მონეტაც იჭრებოდა. რადგანაც სპილენძის ფული საკრედიტო მონეტა იყო და „იძულებითი კურსით“ მიმოიქცეოდა, ხელისუფლება ბრუნვაში არსებულ ფულად მასას მონეტებზე დამღის დასმით დროდადრო ანახლებდა. ცნობილია დამღის 11 სახეობა.

კარგა ხნის მანძილზე საქართველოში სამონეტო მეტალის ფუნქციას ასრულებს მხოლოდ და მხოლოდ სპილენძი. ვერცხლის დროებითი მატერიალური დეფიციტის ჰიპოთეტური ეგზისტენცია ალოგიკურად მიგვაჩნია. საქმე ეხება ფეოდალურ სამყაროს, სადაც სანედლეულო შიმშილის შესაძლებლობის დაშვება კონკრეტულ ეტაპზე უბრალოდ აბსურდია. ხომ არ ხდება ასეთი რამ: ევოლუციის რაღაც ეტაპზე აღმოსავლეთში ვერცხლის სასაქონლო აკუმულაცია საერთო სასაქონლო მასასთან მიმართებაში შეფარდებითად მცირეა, რაც ვალუტის შეფარდებითად და არარენტაბელურად მაღალი კურსის საფუძველია. სოციალური დისტრიბუციული წესრიგი ორგანიზაციასა და წარმოებას შორის მოითხოვს ნომინალის გაწვრილებას იმ დონემდე, რასაც ცირკულაციის ასპექტით უამრავი სირთულე მოჰყვებოდა. ვერცხლის უკნინესი ერთეული უდრის რაციოზე გადაყვანილ სპილენძს. საფუძველი ეყრება საკრედიტო ფულს. მაინც, რას უნდა გამოეწვია ასეთი სპეციფიური სავალუტო კონიუნქტურა?! საწარმოო ძალების განსაკუთრებული კონცენტრაცია შავი მეტალურგიის და აგრარულ სექტორებზე მოითხოვდა გარკვეულ შეზღუდვებს ფერადი მეტალურგიის სფეროში. ვერცხლის რეცეპციის ტექნოლოგიური სირთულე (Ag2S და  უფრო ხშირად, პლუს სხვა სულფიდიებიც. ერთმანეთისგან განცალკევებას ახორციელებს Pb. და Zn.) კი შრომითი კადრების ნაწილს  სპილენძის წარმოებაზე გადართავდა, რაც ფერადი მეტალურგიის პროდუქციის საერთო მოცულობის შეფარდებით სტაბილიზაციას ემსახურებოდა. სარწყავი ზონა ძაბავს საკუთარ ძალებს. დუალური საქართველო კი ყოველივეს საკრედიტო ავტოპროტექციონიზმით პასუხობს. აღმოსავლური ლეგენდები სწორედ აზიურ საკრედიტო სისტემაში ჩართვის ინდიკატორია. დემეტრე I-ის დროიდან მოკიდებული რუსუდანის მეფობაში გატარებულ ფულის რეფორმამდე საქართველოში მუდმივად ხორციელდება ე.წ. „უწესოდ“ მოჭრილი სპილენძის ნუმიზმატიკური ძეგლების ემისია.

საკვანძო სიტყვები: ნუმიზმატიკის „სპილენძის ხანა“. „ვერცხლის კრიზისი“ . საკრედიტო მონეტა. „უწესოდ“ მოჭრილი მონეტა. „წესიერი“ მონეტა.

 

,,Copper Epoch” of Numismatics in Georgia

 

Resume

 

,,Golden Epoch” of Georgian history coincides with ,,Copper Epoch” of Georgian Numismatics. Silver money was not made in Georgia and its neighbour countries during one century after accession of Demetre I-st (1125-1156), son of the king David IV Agmashenebeli. ,,Copper Crisis” spread in Mesopotamia, Syria, Iran and Central Asia. Silver money was taken from the circulation in these countries and copper took its place.

During ,,Silver crisis” the apparence of the coin was abruptly changed, but ordinary coins were made parallely with the money of different shapes and weight. The government awile renewed the existed money after making the hallmark on the coins bacause the copper money was credit coin and it was circulated with constrained course. We know 11 different types of hallmarks. Copper had the function of metal for the cion during the long-lasting period. Hipothetical existentialim of temporal matherial deficit of the silver is logical.We mean the feudal world, where it is absurdity to make possibility of the hunger of the raw materials. Possibly we have the following thing: commodity accumulation of the silver in the east was little compared with the total commodity weight on the concrete stage of the evolution, this is the basis of the relatively and unprofitably high currency course. Social distributive order between organization and manufacture requires thinning of the nominal on the level, that would be accompanied with many difficulties because of the circulation aspect.

Silver unit is equal to the copper that is transferred on the ratio. Credit money was founded. What did the specific currency conjuncture cause?! The particular consentration of enterprise forces on the black metallurgy and agrarian sectors demaded particular restrictions in the sector of colored metallurgy. The technological difficulty of silver reception (Ag2S and very often, plus other sulphides. The separation is made by Pb. and Zn.) would transfer the part of labour force to the copper producing, that served the relative stabilization of the general volume of the production of colored metallurgy. Irrigation zone strains its own force. And Georgia always answers with autoprotectionism. East legends are the indicators of Asian credit system. Georgia perpetually realized the emision of the so called ,,dissolutely” made numismatic memorials of copper from the king Demetre I-st until the money reform, during the reign of Rusudani.

   Key words: ,,Copper Epoch” of Numismatics, ,,Silver Crisis”.credit coin. ,Dissolutely” made coin.,,Decent” coin.

 

 

 

 

 

გამოყენებული ლიტერატურა

  1. დუნდუა თ. ქართული ეთნოკულტურული ევოლუცია და დასავლეთი ნუმიზმატიკური მასალების მიხედვით.თბილისი. 1997
  2. კაპანაძე დ. ქართული ნუმიზმატიკა. თბილისი. 1969
  3. ფული საქართველოში. საქართველოს ეროვნული ბანკი, მეორე გადამუშავებული გამოცემა. თბ., 2003.
  4. ჯავახიშვილი ნ. ქართული ბონისტიკა (ქაღალდის საფასთმცოდნეობა). თბილისი. 1996.
  5. Lang M. Studies in the Numismatic History of Georgia in Trnscaucasia.New York.1955.
  6. Langlois Supplement a L’essai de Classification des Suites Monйtaires de la Gйorgie Depuis L’antiquitй Jusqu’a nos jours.Revue de la Numismatique Belge.1861.
  7. Pool R.ST. Catalogue of Coins of the Shahs of Persia in the British Museum.London.1887.
  8. Retowski Die Mьnzen der Komnenen von Trapezunt.Moskau.1910.
  9. http://geonumismatics.tsu.ge/ge/catalogue/types/?type=2
  10. https://www.nbg.gov.ge/uploads/zarafxanebi.pdf

   [1] ფული საქართველოში. მეორე გადამუშავებული გამოცემა. საქართველოს ეროვნული ბანკი. თბ., 2003. გვ.: 31-32.

   [2] სიქა, (< სპარს. სექქე), თეგი, ტვიფრი, რომლითაც იჭრება ლითონის ფული. თითო მონეტის მოსაჭრელად საჭიროა ორი სიქა — შუბლისა და ზურგის გამოსახულებისათვის. შუბლის სიქა იჭრებოდა გრდემლზე, ზურგისა — მოძრავი ლითონის ღეროზე. სიქაზე ამოკვეთილია ნეგატიური გამოსახულება და სამონეტო ლეგენდა. უძველეს მონეტებს (ძვ. წ. VII–VI საუკუნეებში) გამოსახულება მხოლოდ შუბლის მხარეზე აქვთ. ზედა სიქის ნაცვლად იხმარებოდა ოთხწახნაგა განიკვეთიანი რკინის ერთი ან რამდენიმე ღერო, რომელიც მონეტაზე ოთხკუთხა ღრმულს (ე. წ. quadratum incusum) ტოვებდა.

[3] http://geonumismatics.tsu.ge/ge/catalogue/types/?type=2

[4] http://geonumismatics.tsu.ge/ge/catalogue/types/?type=2

Categories: Uncategorized | დატოვე კომენტარი

ფასიანი ქაღალდების ბაზარი

Categories: ტესტები | დატოვე კომენტარი

უნაღდო ანგარიშსწორების საკანონმდებლო ბაზა და ძირითადი სახეები

ანგარიშსწორება საგადახდო დავალებებით. საგადახდო დავალება არის ანგარიშის მფლობელის (გადამხდელის) მიერ საგადახდო საბუთის სახით გაფორმებული განკარგულება მისი მომსახურე ბანკისათვის, სახსრების მიმღების ამავე ან სხვა ბანკში გახსნილ ანგარიშზე ფულადი სახსრების გადარიცხვის შესახებ.[1] საგადახდო დავალება მომსახურე ბანკისადმი შესაძლოა წარედგინოს ელექტრონული შეტყობინების Continue reading

Categories: რეფერატები | დატოვე კომენტარი

Create a free website or blog at WordPress.com.

%d bloggers like this: